Antyk

Ramy czasowe i wielkie cywilizacje

Nazwą starożytność (lub antyk) określamy najstarszą epokę historyczną i literacką. Rozciąga się ona na przestrzeni ponad 4 tysięcy lat, obejmując czasy przed narodzeniem Chrystusa oraz pierwsze wieki naszej ery. To właśnie wtedy rozwijały się potężne cywilizacje basenu Morza Śródziemnegobasen Morza Śródziemnego Obszar wokół Morza Śródziemnego, kolebka najważniejszych starożytnych cywilizacji europejskich i bliskowschodnich. oraz Bliskiego Wschodu: egipska, grecka, rzymska, babilońska czy mezopotamska.

Ważnym etapem zamykającym tę epokę jest tzw. starożytność chrześcijańska. Przypada ona na okres od I do V wieku n.e. i stanowi pomost między światem pogańskim a nadchodzącym średniowieczem.

Trzy filary Europy

Starożytna literatura, historia i kultura ukształtowały współczesną Europę. W antyku narodziły się nauki ścisłe (matematyka, fizyka, przyroda), idee polityczne, antropologia, filologia oraz sztuki piękne. Spuściznę tę można podzielić na trzy główne źródła:

Od Greków przejęliśmy system demokracji, fundamenty filozofii oraz teatr. Rzymianie przekazali nam zaawansowane prawodawstwo i wybitne osiągnięcia inżynieryjne. Z kolei kultura judajska dała początek chrześcijaństwu. Ta nowa religia ukształtowała kontynent nie tylko w sferze duchowej i moralnej, ale wpłynęła również na granice polityczne oraz zasięg występowania konkretnych alfabetów.

Dobrze wiedzieć
W eseistyce i historii kultury często używa się metafory „trzech wzgórz”, na których zbudowano Europę. Są to: Akropol (symbol greckiej myśli i sztuki), Kapitol (symbol rzymskiego prawa i państwowości) oraz Golgota (symbol etyki judeochrześcijańskiej).

Od słowa mówionego do toposów i archetypów

Zanim wynaleziono pismo, kultura opierała się na przekazach ustnych. Opowieści krążyły z ust do ust, a ważne znaczenia kodowano również w architekturze, wzornictwie naczyń czy przedmiotach rytualnych. Wraz z rozwojem głównych języków Europy wykształciły się konkretne gatunki i formy literackie.

Antyk wyposażył kulturę w uniwersalne narzędzia do opisywania świata. To wtedy powstały toposytopos Powtarzający się motyw, temat lub obraz literacki, mający swoje źródło w antyku lub Biblii. (powtarzalne motywy, sytuacje i zjawiska) oraz archetypyarchetyp Pierwotny, niezmienny wzorzec postawy ludzkiej lub zachowania, zakorzeniony w zbiorowej nieświadomości. (wzorce zachowań i ludzkich charakterów).

Polska kultura czerpie z Grecji, Rzymu i Jerozolimy, ale filtruje je przez specyfikę słowiańską. Słowianie przyjęli pismo, prawo i chrześcijaństwo, jednak zinterpretowali to śródziemnomorskie dziedzictwo przez pryzmat własnych, starszych tradycji plemiennych.

Antyk w literaturze polskiej

Wpływy greckie i łacińskie są trwale obecne w polskim słownictwie i gramatyce. Język potoczny i literacki jest pełen związków frazeologicznychzwiązek frazeologiczny Utrwalone w języku połączenie wyrazów, którego znaczenie jest inne niż suma znaczeń pojedynczych słów (np. "pięta Achillesa"). wywodzących się z mitologii oraz Starego i Nowego Testamentu.

Starożytność pozostaje głównym punktem odniesienia dla polskich twórców. Czesław Miłosz odwoływał się do harmonii antycznej estetyki i etyki. Zbigniew Herbert w swojej poezji nieustannie tęsknił za klasycznym światem, a Jarosław Iwaszkiewicz widział w nim wciąż żywą, pulsującą materię.

Z antycznych wzorców czerpali również twórcy XIX-wieczni. Henryk Sienkiewicz inspirował się starożytnymi romansami i historią zwycięskich narodów. Cyprian Kamil Norwid budował swoją filozofię na ideach greckich. Z kolei Adam Mickiewicz, który zgłębił nauki klasyczne podczas studiów, doprowadził antyczne formy do perfekcji, by za ich pomocą wyrażać rozterki romantycznego serca.

Bibliografia