Okolicznik to część zdania, która dostarcza dodatkowych informacji o okolicznościach, w jakich zachodzi czynność wyrażona przez orzeczenie.
Na przykład:
Autobus jechał
wolno.
Wstałem
wcześnie.
Wyszedł
szukać swojego psa.
Związek przynależności
Pomiędzy okolicznikiem a orzeczeniem występuje związek przynależności. Oznacza ona relacje podrzędności: orzeczenie jest członem podstawowym, a okolicznik stanowi wyraz określający. Orzeczenie nie narzuca mu jednak żadnej formy. Z kolei pomiędzy dopełnieniem a orzeczeniem występuje związek rządu, gdyż orzeczenie narzuca formę dopełnienia. Możemy więc przyjąć, że okolicznik jest tym bardziej „zbuntowanym” bratem dopełnienia.
1.
Przysłówek - określa czas, miejsce, sposób itp., w jakim zachodzi czynność. Przykład: "Maciej biega szybko".
2.
Rzeczownik w funkcji przysłówka - rzeczownik odpowiadający na pytanie jak? gdzie? kiedy? i pełniący funkcję okolicznika. Przykład: "Spotkamy się jutro".
3.
Bezokolicznik - pełni funkcję okolicznika, gdy odpowiada na pytanie po co? lub w jakim celu? Przykład: "Przyszedł pomóc".
4.
Zaimek przysłowny - zaimek, który pełni rolę przysłówka, odpowiadając na pytania jak? gdzie? kiedy? Przykład: "Poszedł tam".
5.
Imiesłów przysłówkowy współczesny - forma czasownika określająca, że czynność zachodzi równocześnie z inną czynnością. Przykład: "Czytając książkę, słuchał muzyki".
6.
Wyrażenie przyimkowe - połączenie przyimka z innym słowem pełniące funkcję okolicznika. Przykład: "Idę do sklepu".
7.
Liczebnik - liczebnik pełniący funkcję okolicznika, określający kolejność, ilość itp. Przykład: "Przybył drugi".
8.
Wyrażenie porównawcze - konstrukcja porównująca jedną rzecz z inną, pełniąca rolę okolicznika. Przykład: "Jest silny jak lew".
1.
Okolicznik miejsca - wskazuje na miejsce, w którym odbywa się dana czynność. Odpowiada na pytania: Skąd? Gdzie? Dokąd? Którędy? Przykład: Spotkaliśmy się na moście.
2.
Okolicznik czasu - informuje o momencie, trwaniu, częstotliwości lub okresie, w którym ma miejsce czynność. Odpowiada na pytania: Kiedy? Jak długo? Jak często? Od kiedy? Do kiedy? Przykład: Byliśmy tam wczoraj.
3.
Okolicznik sposobu - wskazuje, w jaki sposób została wykonana dana czynność. Odpowiada na pytania: Jak? W jaki sposób? Przykład: Zawsze jeżdżę powoli.
4.
Okolicznik celu - wskazuje, dla jakiego celu lub z jakiego powodu została wykonana dana czynność. Odpowiada na pytania: W jakim celu? Po co? Przykład: Pojechałem po zakupy.
5.
Okolicznik warunku - informuje o warunkach, które muszą być spełnione, aby dana czynność mogła zostać wykonana. Odpowiada na pytania: Pod jakim warunkiem? W jakim wypadku? Przykład: W razie ulewy pójdziemy do domu.
6.
Okolicznik przyzwolenia - wskazuje na okoliczności, które mogą wpłynąć na realizację czynności, ale tego nie robią. Odpowiada na pytania: Mimo czego? Mimo co? Przykład: Mimo grypy pojechał na koncert.
7.
Okolicznik przyczyny - wskazuje, co jest powodem wykonania danej czynności. Odpowiada na pytania: Dlaczego? Z jakiej przyczyny? Przykład: Zjadł dużo z głodu.
8.
Okolicznik stopnia i miary - wskazuje na zakres, ilość lub miarę, w jakiej odbywa się czynność. Odpowiada na pytania: Ile? Który z kolei? Jak dużo? Jak daleko? Przykład: Zjadłam kilka ciastek.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min