Kontekst historyczny i społeczny w „Przygodach Tomka Sawyera”

Świat Tomka Sawyera, czyli Ameryka w połowie XIX wieku

Akcja powieści toczy się w latach 40. XIX wieku. Miejscem wydarzeń jest fikcyjne miasteczko St. Petersburg w stanie MissouriStan w środkowej części USA, przez który przepływa rzeka Missisipi. W XIX wieku był to ważny węzeł handlowy.. Mark Twain wzorował je na prawdziwym Hannibal, w którym sam spędził dzieciństwo.

Stany Zjednoczone były wtedy młodym krajem. Życie toczyło się wokół rzeki Missisipi, która służyła jako główny szlak handlowy. Pływały po niej statki parowe, a na brzegach mijali się kupcy, rybacy i podróżnicy.

W małym St. Petersburgu wszyscy się znali. Plotki rozchodziły się tam błyskawicznie. Kiedy Tomek i Huck uciekają na wyspę Jacksona, mieszkańcy uznają ich za zmarłych i organizują pogrzeb. To pokazuje, jak bardzo życie prywatne łączyło się ze sprawami całej społeczności.

Szkoła pełna strachu i wkuwania na pamięć

Szkoła Tomka zupełnie nie przypomina dzisiejszych klas. Nauczyciel, pan Dobbins, utrzymuje dyscyplinę za pomocą rózgi. Kary fizyczne były wtedy normalną i powszechnie akceptowaną metodą wychowawczą.

Uczniowie musieli uczyć się na pamięć długich fragmentów Biblii. Nikt nie sprawdzał, czy dzieci w ogóle rozumieją tekst. Liczyła się tylko bezbłędna recytacja.

Twain wyśmiewa ten system w scenie rozdawania nagród. Dzieci zbierały kolorowe karteczki za wyuczone wersety, aby wymienić je na Biblię. Tomek zdobywa nagrodę dzięki handlowi z kolegami, a nie przez naukę. Pisarz krytykuje w ten sposób edukację opartą na mechanicznym zapamiętywaniu.

Religia jako społeczny obowiązek

Kościół w St. Petersburgu to centrum życia towarzyskiego. Niedzielne nabożeństwo było obowiązkowe dla wszystkich mieszkańców. Kto nie przyszedł, narażał się na plotki i odrzucenie przez sąsiadów.

Ciotka Polly jest głęboko wierząca i próbuje wychować Tomka w duchu chrześcijańskim. Chłopiec traktuje jednak modlitwy jak nudny obowiązek. Podczas długich kazań szuka rozrywki i bawi się złapanym chrząszczem.

Dorośli często chodzą do kościoła tylko po to, by zachować pozory pobożności. Zależy im na dobrej opinii w miasteczku. Religia służy tu głównie do kontrolowania zachowania ludzi.

Przesądy i magia, czyli drugi świat miasteczka

Obok oficjalnej religii w miasteczku istnieje świat ludowych wierzeń. Najlepszym przewodnikiem po nim jest Huckleberry Finn. To on tłumaczy, że martwy kot zabrany o północy na cmentarz leczy brodawki.

Huck zna mnóstwo zaklęć i dziwnych rytuałówZespół ściśle określonych czynności, często o charakterze magicznym lub religijnym, wykonywanych w konkretnym celu.. Te przesądy to mieszanka dawnych wierzeń europejskich, afrykańskich i indiańskich. Dla chłopców z miasteczka magia jest czymś zupełnie naturalnym.

Tomek i jego koledzy wierzą w zaklęcia równie mocno, co w modlitwę. Autor opisuje te dziecięce wierzenia z dużą sympatią i zrozumieniem.

Kto jest kim, czyli podziały społeczne

Społeczeństwo St. Petersburg jest mocno podzielone. Na samym szczycie stoją szanowane rodziny, które mają własne ławki w kościele. Należy do nich ciotka Polly. Tomek, mimo ciągłych wybryków, jest traktowany jak chłopiec z dobrego domu.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja Hucka Finna. Jego ojciec to miejscowy pijak i włóczęga. Matki zabraniają swoim dzieciom bawić się z Huckiem. Chłopiec nosi łachmany, nie chodzi do szkoły i śpi pod gołym niebem.

Przyjaźń Tomka i Hucka jest wyjątkowa, ponieważ łamie te surowe zasady. Chłopcy nie zwracają uwagi na to, z jakich domów pochodzą.

Na samym dole drabiny społecznejPodział ludzi w społeczeństwie na grupy bogatsze i biedniejsze, bardziej i mniej szanowane. znajduje się Indianin JoeGłówny czarny charakter powieści. Półkrwi Indianin, który mści się na mieszkańcach miasteczka za doznane krzywdy.. Budzi on w ludziach strach i obrzydzenie. Pisarz sugeruje, że to samo miasteczko stworzyło z niego przestępcę poprzez ciągłe odrzucenie.

Niewolnictwo jako codzienność

Akcja książki toczy się przed wojną secesyjnąWojna domowa w USA w latach 1861–1865. Północ walczyła w niej z Południem m.in. o zniesienie niewolnictwa.. Stan Missouri dopuszczał wtedy posiadanie czarnoskórych niewolników. Ten temat nie jest głównym wątkiem powieści, ale stale przewija się w tle.

Niewolnictwo jest pokazane jako zwykły element życia w małym miasteczku. Czytelnik musi sam wyłapać te drobne sygnały z tekstu.

Mark Twain napisał tę książkę w 1876 roku. Było to jedenaście lat po zakończeniu wojny i oficjalnym zniesieniu niewolnictwa. Pisarz wspominał swoje dzieciństwo z sentymentem, ale widział też, jak bardzo tamten świat był niesprawiedliwy.