Słowniczek pojęć i trudnych słów z „Przygód Tomka Sawyera”
Akcja powieści Marka Twaina toczy się w latach 40. XIX wieku na południu Stanów Zjednoczonych, co wiąże się z wieloma nieznanymi dziś pojęciami. Słowniczek wyjaśnia terminy historyczne, obyczajowe oraz literackie niezbędne do pełnego zrozumienia lektury. Znajomość tych haseł ułatwia śledzenie losów bohaterów i pozwala lepiej wyobrazić sobie realia małego amerykańskiego miasteczka.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Świat Tomka Sawyera mocno różni się od naszej codzienności. Kiedy podczas czytania trafisz na niezrozumiałe słowo, po prostu zajrzyj do tego zestawienia. Dzięki temu nie musisz przerywać lektury na długie poszukiwania w internecie.
Pojęcia literackie i gatunkowe
Powieść przygodowa to gatunek, w którym liczy się szybka akcja, ucieczki i niebezpieczeństwa. Bohater wpada w kłopoty i musi z nich wyjść dzięki własnemu sprytowi. W książce Twaina widać to podczas nocnej wyprawy na cmentarz czy uwięzienia w jaskini.
Powieść młodzieżowa to książka o dorastaniu, w której głównym bohaterem jest nastolatek. Mark Twain napisał tę historię tak, aby bawiła każdego, ale to losy Tomka, Hucka i Becky są tu najważniejsze.
Historię opowiada narrator trzecioosobowyOsoba opowiadająca o wydarzeniach z boku, niebiorąca w nich udziału. Używa form "on zrobił", "oni poszli".. Relacjonuje on wydarzenia z zewnątrz. W tej książce narrator często żartuje i komentuje zachowanie dzieci z dużym przymrużeniem oka.
W powieści często spotykamy humor sytuacyjny. Śmieszność wynika z konkretnego zdarzenia, a nie z opowiadanego dowcipu. Widać to w scenie, w której Tomek przekonuje kolegów, by płacili mu za malowanie płotu.
Książka reprezentuje realizm. Pisarze tego nurtu pokazywali życie bez upiększania. Twain opisuje biedę Hucka i brutalność Indianina Joego, tworząc prawdziwy obraz dawnego społeczeństwa.
Autor często posługuje się ironiąŚrodek stylistyczny polegający na mówieniu czegoś przeciwnego, niż się myśli, często w celu wyśmiania czegoś.. Mówi coś, co w rzeczywistości oznacza coś odwrotnego. Twain ironicznie chwali mądrość dorosłych, pokazując czytelnikowi, że bywają oni bardzo naiwni.
Pojęcia historyczne i realioznawcze
Missisipi to największa rzeka w Stanach Zjednoczonych. To nad nią leży fikcyjne miasteczko Sankt Petersburg. Rzeka była wtedy głównym szlakiem handlowym i oknem na świat dla mieszkańców.
Akcja toczy się na Południu USA w XIX wieku. To region, w którym do końca wojny secesyjnejWojna domowa w USA w latach 1861–1865. Doprowadziła do zniesienia niewolnictwa. obowiązywało niewolnictwo. W tle powieści widać głęboko niesprawiedliwy świat, choć fabuła skupia się na dzieciach.
Często pojawia się też szkółka niedzielna. Były to lekcje religii dla dzieci organizowane w kościele. Tomek regularnie ich unika lub oszukuje, by zdobyć nagrody za znajomość Biblii.
Sędzia pokoju to lokalny urzędnik sądowy rozstrzygający drobne spory. W powieści tę funkcję pełni sędzia Thatcher, ojciec Becky. Jest on symbolem prawa i porządku w miasteczku.
W opisach ubrań często pojawia się perkalGładka, bawełniana tkanina. W XIX wieku szyto z niej najtańsze, codzienne ubrania.. To tania, lekka tkanina bawełniana. Sukienki z perkalu nosiły uboższe kobiety, co pozwala nam ocenić majątek bohaterów.
Awanturnik lub włóczęga to człowiek bez stałej pracy i domu. Tak dorośli mieszkańcy traktują Huckleberry'ego Finna. Chłopiec żyje na ulicy i nie chodzi do szkoły.
Po rzece pływa parowiec. Statek napędzany silnikiem parowym był symbolem luksusu i postępu. Tomek marzy o posadzie kapitana, co uważa za szczyt kariery.
Słowo "Indianin" określa rdzennego mieszkańca Ameryki. Indianin Joe to główny czarny charakter powieści. Twain użył tego przydomka, bo tak mówiło się w tamtych czasach.
Chłopcy mocno wierzą w zaklęcia i przesądy. Uważają, że martwy kot z cmentarza leczy brodawki. To pokazuje prawdziwe wierzenia prostych ludzi w XIX-wiecznej Ameryce.
W szkole obowiązuje kara chłosty. Nauczyciel mógł uderzyć ucznia linijką lub trzciną za złe zachowanie. W tamtych czasach było to całkowicie normalne zjawisko.
Tomek zeznaje przed ławą przysięgłychGrupa zwykłych obywateli wybranych do udziału w procesie. Decydują, czy oskarżony jest winny.. To grupa zwykłych obywateli, która ocenia winę oskarżonego w sądzie. Scena procesu Muffa Pottera to jeden z najważniejszych momentów książki.
Pojęcia społeczne i obyczajowe
W miasteczku panuje surowa hierarchia społecznaUkład, w którym jedni ludzie są uważani za ważniejszych i bogatszych od innych.. Dzieci z bogatych domów chodzą do szkoły i noszą czyste ubrania. Huck znajduje się na samym dole tej drabiny.
Dorośli wymagają od dzieci konformizmuZgadzanie się na wszystko, co narzuca otoczenie. Brak własnego zdania dla świętego spokoju.. Oczekują ślepego posłuszeństwa i idealnego zachowania. Ciotka Polly próbuje wychować Tomka w ten sposób, ale chłopiec ciągle się buntuje.
Twain wyśmiewa hipokryzjęDwulicowość i fałsz. Udawanie kogoś szlachetnego, by ukryć swoje prawdziwe, gorsze cechy. dorosłych. Mieszkańcy udają bardzo moralnych i pobożnych. W tajemnicy jednak plotkują i bywają okrutni dla słabszych.
Huck Finn pada ofiarą ostracyzmuOdrzucenie i ignorowanie danej osoby przez całą grupę lub społeczność.. Matki zabraniają swoim dzieciom bawić się z nim. Właśnie dlatego jego przyjaźń z Tomkiem jest tak wyjątkowa.
Dorastanie i psychologia postaci
Wydarzenia w miasteczku zmuszają chłopców do szybkiego dorośnięcia. Zmagają się oni z trudnymi emocjami i nowymi sytuacjami:
- Bunt – Tomek ucieka ze szkoły i kłamie dorosłym. Robi to z potrzeby wolności i przygody, a nie ze złości.
- Inicjacja – momentem przyspieszonego dorastania jest scena morderstwa na cmentarzu. Tomek musi zdecydować, czy zeznać prawdę w sądzie.
- Pierwsza miłość – uczucie Tomka do Becky Thatcher jest dla niego bardzo poważne. Autor traktuje je z humorem, ale pokazuje siłę dziecięcych emocji.
- Lojalność – chłopcy składają przysięgę milczenia po wizycie na cmentarzu. Tomek łamie ją tylko po to, by uratować niewinnego człowieka przed stryczkiem.
Sumienie to wewnętrzny głos odróżniający dobro od zła. Tomek długo milczy o morderstwie ze strachu przed Indianinem Joem. Walka strachu z sumieniem to główny problem chłopca.