Architektura renesansu
Architektura renesansu całkowicie odrzuciła gotycką strzelistość na rzecz harmonii, symetrii i matematycznych proporcji. Twórcy tej epoki czerpali bezpośrednio z budownictwa antycznego Rzymu, stawiając w centrum uwagi człowieka i jego ziemskie potrzeby. Dominującymi formami stały się reprezentacyjne pałace z wewnętrznymi dziedzińcami oraz kościoły zwieńczone monumentalnymi kopułami.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Powrót do antyku i tryumf rozumu
Za głównego architekta epoki i twórcę świetności architektury renesansu uważa się Włocha Filippa Brunelleschiego. U podstaw jego wizji legło przekonanie, że sztuka musi wrócić do wzorów antycznych, głównie rzymskich. Włosi czuli się bezpośrednimi spadkobiercami tego dorobku. Według Brunelleschiego sztuka oparta na klasycznych zasadach odpowiadała ideałom nowej epoki znacznie lepiej niż strzelisty, mistyczny gotyk. W miejsce wizji świata zdominowanej przez wiarę wprowadzono rozum.
Racjonalizm wymusił zmianę formy. Budowle musiały ściśle przestrzegać schematów i rządzić się matematycznymi prawidłami. Architekci dokładnie studiowali zasady antycznych porządków architektonicznychSystem konstrukcyjno-dekoracyjny określający proporcje i układ elementów budowli, np. dorycki, joński, koryncki., mierząc i analizując rzymskie ruiny.
Cechy renesansowego budownictwa
Architekturę renesansu cechowało uproszczenie konstrukcyjne. Całkowicie zrezygnowano z gotyckich eksperymentów i skomplikowanych systemów przyporowych. Elementy nośne odzyskały niezwykłą prostotę.
W XVI wieku dążono do idealizacji form. Do kolumny i belkowania dodano trójdzielną bazę. Wysokość belkowania musiała równać się jednej czwartej wysokości kolumny, a baza – jednej trzeciej.
W dekoracjach masowo odwoływano się do wzorów klasycznych. W XV wieku dominował styl koryncki oraz kompozytowy, bogato zdobiony liśćmi akantu.
Zrezygnowano ze strzelistych łuków. Zaczęto powszechnie stosować sklepienia kolebkowe, żaglaste, a znacznie rzadziej krzyżowe.
Pałac i kościół – fundamenty epoki
Podstawowymi budowlami epoki stały się pałac oraz kościół. W przypadku pałaców cztery skrzydła rozmieszczano wokół centralnego dziedzińca, pozostawiając w środku pusty sześcian. Taki układ łączył potrzebę prywatności z funkcją reprezentacyjną. Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się fasady. Od strony dziedzińca budowla otwierała się zazwyczaj przez loggięOtwarta na zewnątrz galeria lub arkadowy krużganek, pełniąca funkcję reprezentacyjną i wypoczynkową. oraz arkady wsparte na kolumnach.
Układ fasad od strony ulicy był bardziej zróżnicowany. Brunelleschi opracował typ fasady rustykowanejSposób obróbki kamienia, w którym lico bloku pozostawia się surowe, co nadaje budowli masywny, obronny wygląd. z wąskimi gzymsami. Leon Battista Alberti zaproponował z kolei spiętrzenie porządków architektonicznych na kolejnych kondygnacjach. Trzeci typ pojawił się pod koniec XVI wieku, a jego prototypem stała się monumentalna fasada rzymskiego pałacu Farnese.
Budynki sakralne początkowo wznoszono na tradycyjnym planie krzyża łacińskiego, co miało uzasadnienie liturgiczne i symboliczne. W XV wieku wprowadzano jedynie niewielkie modyfikacje wystroju. Z czasem zniesiono olbrzymie romańskie i gotyckie sklepienia, zastępując je płaskim stropem. Mury stały się zwykłymi ścianami opartymi na kolumnach połączonych pełnymi łukami. W dojrzałym renesansie zaczęły powstawać kościoły na planie krzyża greckiegoRównoramienny krzyż. Kościoły na tym planie miały układ centralny, idealnie symetryczny z każdej strony. lub na planie koła. Takie budowle wieńczyła zazwyczaj potężna kopuła.
Architektura świecka i rola mieszczaństwa
Renesans to czas bogacenia się miast. Obok pałaców i kościołów masowo budowano podmiejskie wille, które służyły wypoczynkowi zamożnego mieszczaństwa i szlachty. Powstawały również nowoczesne twierdze o charakterze obronnym, w których koszarowano wojsko poza murami miast.
Rosnąca rola mieszczaństwa sprawiła, że ta grupa społeczna zaczęła aktywnie finansować sztukę. Miejskie kamienice, ratusze, fontanny i pomniki zdobiące place zyskały renesansowy charakter. Cechowała je monumentalność, czystość linii, symetria oraz ozdobna, barwna polichromiaWielobarwna ozdoba malarska ścian, sufitów lub rzeźb, popularna na fasadach renesansowych kamienic. fasad.
Renesans dotarł do Polski bardzo wcześnie. Kaplica Zygmuntowska na Wawelu, zaprojektowana przez Bartolomeo Berrecciego, nazywana jest perłą renesansu na północ od Alp. Jej idealne proporcje opierają się na figurach koła i kwadratu, co odzwierciedlało wiarę epoki w boską, matematyczną harmonię wszechświata.
Najważniejsze przykłady architektury renesansowej
- Kościół San Lorenzo we Florencji (projekt Filippo Brunelleschiego)
- Bazylika św. Piotra w Rzymie
- Dziedziniec Zamku Królewskiego na Wawelu
- Kaplica Zygmuntowska na Wawelu
- Świątynia San Pietro in Montorio w Rzymie (projekt Donato Bramantego)
- Twierdza w Tivoli