Cechy kompozycji „Medalionów” Zofii Nałkowskiej
Cykl Zofii Nałkowskiej składa się z ośmiu opowiadań opartych na autentycznych relacjach ofiar i świadków zbrodni hitlerowskich. Kompozycja dzieła łączy cechy reportażu, prozy dokumentalnej oraz suchego sprawozdania z prac komisji śledczej. Autorka celowo rezygnuje z odautorskiego komentarza, oddając głos ocalałym i stosując technikę obiektywnej relacji.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Osiem dokumentalnych opowiadań
Cykl obejmuje osiem krótkich form prozaicznych: „Profesor Spanner”, „Dno”, „Kobieta cmentarna”, „Przy torze kolejowym”, „Dwojra Zielona”, „Wiza”, „Człowiek jest mocny” oraz „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”. Fabuła każdego z nich opiera się na autentycznych wydarzeniach i zeznaniach osób, które przetrwały drugą wojnę światową.
Zofia Nałkowska zebrała ten materiał faktograficzny podczas pracy w Głównej Komisji Badania Zbrodni NiemieckichInstytucja państwowa powołana w 1945 roku do zbierania dowodów zbrodni hitlerowskich na terenie Polski.. Pisarka brała czynny udział w wizjach lokalnych i przesłuchaniach jako przewodnicząca komisji wojewódzkiej w Łodzi.
Tytułowe „medaliony” to nawiązanie do owalnych portretów nagrobnych. Kompozycja całego cyklu przypomina spacer po cmentarzu, gdzie każde opowiadanie jest osobnym pomnikiem wystawionym ofiarom totalitaryzmu.
Dwa plany narracyjne
W strukturze dzieła wyraźnie wyodrębniają się dwa plany narracyjne. Pierwszym narratorem jest sama pisarka – badaczka, która słucha, obserwuje i notuje. Drugim narratorem w każdym tekście jest świadek lub ofiara, z którą autorka rozmawia. Taka dwutorowość pozwala na zderzenie chłodnego spojrzenia urzędnika z emocjonalnym, często chaotycznym doświadczeniem ocalałego.
Reportażowy styl i brak komentarza
Dzieło Nałkowskiej łączy w sobie cechy reportażuGatunek publicystyczno-literacki opierający się na autentycznych wydarzeniach, relacjonowanych przez naocznego świadka. i urzędowego sprawozdania. Zbiór należy do prozy dokumentarnej, ponieważ jego głównym celem jest przekazanie sprawdzalnej wiedzy o faktach. Narracja ma charakter skrajnie rzeczowy. Pisarka posługuje się zwięzłymi, niemal suchymi zdaniami.
Najważniejszą cechą kompozycyjną cyklu jest całkowity brak bezpośrednich komentarzy odautorskich. Nałkowska nie ocenia oprawców ani ofiar wprost. Zamiast tego stosuje technikę behawioryzmuTechnika literacka polegająca na opisywaniu postaci wyłącznie przez pryzmat ich zewnętrznych zachowań, gestów i słów, bez wnikania w psychikę. – ukazuje ludzi wyłącznie przez pryzmat ich działań i wypowiedzi. Swój stosunek do czasów okupacji wyraża za pomocą celowych przemilczeń, niedopowiedzeń oraz samej selekcji drastycznych faktów.