Konstrukcja powieści
Prace nad „Procesem” Franz Kafka rozpoczął w sierpniu 1914 roku, tuż po dramatycznym zerwaniu zaręczyn z Felicją Bauer. Kompozycja utworu opiera się na chronologicznym układzie zdarzeń, które nieuchronnie prowadzą głównego bohatera do tragicznego finału. Całość ma charakter uniwersalnej paraboli, w której dosłowna fabuła ukrywa głębsze, symboliczne znaczenie.
Geneza powieści
Franz Kafka zaczął pisać swoją najsłynniejszą powieść w sierpniu 1914 roku. Bezpośrednim impulsem do pracy było spotkanie w berlińskim hotelu „Askański Dwór”(Askanischer Hof) – luksusowy hotel w Berlinie, miejsce tzw. „trybunału hotelowego”, podczas którego Kafka zerwał zaręczyny.. Pisarz zakończył tam swój związek z Felicją Bauer w obecności jej rodziny i przyjaciół. Sytuacja ta przypominała swoisty sąd nad autorem. Poczucie winy i osaczenia przeniósł wkrótce na karty książki.
Za życia Kafki ukazał się zaledwie jeden fragment dzieła – przypowieść zatytułowana „Przed prawem”. Reszta rękopisu miała na zawsze zniknąć. Umierający na gruźlicę pisarz nakazał zniszczenie wszystkich swoich nieopublikowanych tekstów.
Ocalenie „Procesu” zawdzięczamy przyjacielowi Kafki, Maxowi Brodowi. Zignorował on ostatnią wolę zmarłego i uporządkował luźne zeszyty z rękopisem. To on nadał ostateczny układ rozdziałom, które Kafka pozostawił w nieładzie.
Pierwsze wydanie powieści ujrzało światło dzienne w 1925 roku, zaledwie rok po śmierci autora. Polscy czytelnicy otrzymali przekład w roku 1936.
Konstrukcja i kompozycja
Oś kompozycyjna utworu skupia się wokół jednego, dominującego wątku – tytułowego procesu wytoczonego Józefowi K. Fabuła rozwija się chronologicznie. Akcja obejmuje dokładnie rok z życia bohatera, od poranka w dniu jego trzydziestych urodzin aż po egzekucję w przeddzień trzydziestych pierwszych.
Układ zdarzeń jest z pozoru przejrzysty, ale logika świata przedstawionego przypomina koszmar senny. Wydarzenia nieuchronnie zmierzają ku katastrofie. Śmierć Józefa K. stanowi ostateczne domknięcie fabuły.
„Proces” to klasyczny przykład paraboliGatunek literatury moralistycznej wywodzący się z Biblii. Przedstawione w niej postacie i zdarzenia nie są ważne same w sobie, lecz służą przekazaniu uniwersalnych prawd.. Oznacza to, że powieść funkcjonuje na dwóch płaszczyznach:
- Plan dosłowny – historia urzędnika bankowego uwikłanego w absurdalny, biurokratyczny system sprawiedliwości.
- Plan ukryty (symboliczny) – uniwersalna opowieść o kondycji człowieka, jego samotności, poczuciu winy i zmaganiach z nieodgadnioną siłą wyższą.