Człowiek wobec niestałości świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Księgi Koheleta.
Bogactwo, mądrość, rozkosze — wszystko przemija i kończy się wraz ze śmiercią. Kohelet z gorzką szczerością nazywa świat „marnością nad marnościami", a mimo to nie popada w rozpacz. Z ulotności rzeczy wyprowadza lekcję mądrej radości z prostych, codziennych darów.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Kohelet ukazuje świat jako miejsce z gruntu niestałe i przemijające. Ludzkie bogactwo, mądrość, uciechy życia, a wreszcie samo istnienie są ulotne i kończą się wraz ze śmiercią. Z tej gorzkiej diagnozy autor nie wyprowadza jednak rozpaczy ani rezygnacji, lecz lekcję mądrej radości z prostych, codziennych darów oraz ufność wobec Boga, który jako jedyny jest stały i wieczny.
- Marność wszystkiego (vanitas) Słowa „marność nad marnościami" powracają w tekście jak muzyczny motyw przewodni. Kohelet dowodzi, że dążenie do bogactwa, władzy czy wiedzy przypomina „pogoń za wiatrem" — nic na tym świecie nie ma trwałej wartości.
- Niestałość losu i cykliczność czasu Człowiek żyje w świecie, który rządzi się powtarzalnym rytmem natury („wszystko ma swój czas"). Na tle wiecznej przyrody ludzkie życie okazuje się zaledwie krótką chwilą. Co więcej, śmierć traktowana jest jako ostateczny czynnik demokratyczny — zrównuje mędrca z głupcem, a człowieka ze zwierzęciem.
- Mądry wniosek życiowy Świadomość przemijania nie musi paraliżować. Kohelet namawia do akceptacji losu i czerpania czystej radości z prostych rzeczy: jedzenia, picia, efektów własnej pracy. Jedynym stałym fundamentem w tym płynnym świecie pozostaje Bóg.
Przemyślenia biblijnego mędrca idealnie współgrają z grecką filozofią Heraklita z Efezu i jego słynną zasadą panta rhei („wszystko płynie"). Obaj myśliciele, choć wywodzą się z różnych kultur, zauważają, że jedyną stałą cechą świata jest nieustanna zmiana.
Choć Księga Koheleta bywa uznawana za tekst pesymistyczny, w rzeczywistości działa jak mądry poradnik życiowy. Uczy nas, że pomimo niestałości świata ludzka egzystencja ma głęboki sens, o ile potrafimy doceniać ulotne chwile i oprzeć swoje życie na ponadczasowych wartościach.
Słowo „Kohelet” nie jest imieniem własnym. To grecki odpowiednik hebrajskiego słowa Eklezjastes, co oznacza „kaznodzieję”, „mówcę” lub „osobę przemawiającą na zgromadzeniu”. Autor występuje więc w roli mądrego nauczyciela, który dzieli się z uczniami swoimi życiowymi obserwacjami.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. Oryginalne hebrajskie słowo hevel, tłumaczone u nas jako „marność”, w dosłownym sensie oznacza „parę wodną”, „tchnienie” lub „mgłę”. Koheletowi nie chodziło więc o to, że świat jest zły lub „bezwartościowy”, ale o to, że jest ulotny i nieuchwytny. Pamiętaj też, że choć tradycja przypisywała autorstwo tej księgi królowi Salomonowi, współczesna nauka uważa to jedynie za zabieg literacki mający dodać tekstowi powagi.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Kohelet ukazuje świat jako miejsce z gruntu niestałe i przemijające. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Marność wszystkiego (vanitas), Niestałość losu i cykliczność czasu oraz Mądry wniosek życiowy — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst filozoficzny wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. Przemyślenia biblijnego mędrca idealnie współgrają z grecką filozofią Heraklita z Efezu i jego słynną zasadą panta rhei („wszystko płynie"). Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: W jaki sposób współczesny czytelnik może rozumieć pojęcie „marności”?
Współcześnie „marność” kojarzy nam się z czymś bezwartościowym lub tandetnym. Dla Koheleta oznaczała ona jednak coś zupełnie innego — ulotność. W dzisiejszych realiach metaforą tej marności może być na przykład pęd za nowinkami technologicznymi czy popularnością w mediach społecznościowych. Te rzeczy absorbują naszą uwagę, ale błyskawicznie przemijają, ustępując miejsca kolejnym trendom. Kohelet uczy nas dystansu: pokazuje, że rzeczy materialne i chwilowy poklask nie mogą stanowić stałego fundamentu naszego szczęścia, bo znikają tak szybko, jak poranna mgła.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Czy zgadzasz się z twierdzeniem Koheleta, że wiedza i mądrość również bywają „marnością”?
- Dlaczego zestawienie myśli biblijnej z filozofią grecką (Heraklit) podnosi uniwersalizm omawianego zagadnienia?
- Co to znaczy, że w ujęciu Koheleta „wszystko ma swój czas”? Jak odnieść to do niestałości świata?
Ten motyw w innych utworach
- Jan Kochanowski, Pieśni (np. Pieśń IX z Ksiąg Pierwszych): Renesansowa próba pogodzenia Koheletowej zmienności fortuny z filozofią stoicką („Chce pies, chce czort, niechaj się fortuna kręci...”).
- Wisława Szymborska, Nic dwa razy: Poetka w prosty sposób tłumaczy heraklitejskie i Koheletowe przesłanie — unikalność każdej chwili wynika właśnie z tego, że nic się nie powtarza.
- Malarstwo barokowe (typu vanitas): Obrazy przedstawiające martwą naturę z motywami czaszki, zgaszonej świecy, klepsydry czy zwiędłych kwiatów (np. dzieła Pietera Claesza) — wizualne przełożenie słów Koheleta.
- Film American Beauty (reż. Sam Mendes): Współczesna opowieść o człowieku, który porzuca wyścig szczurów (pogoń za marnościami), aby u schyłku życia zacząć dostrzegać piękno i głęboki sens w zupełnie prozaicznych, codziennych zjawiskach.
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"