Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości. Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego.
Jak zbudować Polskę po 1918 roku — na utopijnych „szklanych domach", powolnych reformach czy krwawej rewolucji? Żeromski zestawia te wizje i przez wahanie Cezarego sugeruje, że żadna osobno nie wystarcza; potrzeba samodzielnego, krytycznego czynu na rzecz sprawiedliwego państwa.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Żeromski przedstawia trzy wizje odbudowy Polski — utopijne szklane domy, ewolucyjny program Gajowca i rewolucję Lulka — i przez postawę Cezarego sugeruje, że żadna z nich osobno nie jest pełną odpowiedzią; potrzebny jest krytyczny, samodzielny czyn na rzecz sprawiedliwego państwa.
- Szklane domy Seweryna — utopia Wizja nowoczesnej, technologicznej Polski budowanej z piasku i morza; piękna, lecz nierealna — jej zderzenie z biedą kraju czyni z niej symbol złudzeń i zawiedzionych nadziei.
- Program państwowy Gajowca — ewolucja Stopniowe, rozważne reformy: polski złoty, reforma rolna, cierpliwa budowa fundamentów. Cezary zarzuca tej drodze brak rozmachu i odwagi do „wielkiego czynu".
- Rewolucja Lulka — radykalizm Komunistyczna wizja przejęcia władzy przez proletariat i bezklasowego społeczeństwa, ale antypolska — z Polską jako częścią sowieckiej Rosji. Cezary ją odrzuca jako utopijną i obcą narodowo.
Realny spór o kształt II Rzeczypospolitej po 1918 r.: reforma rolna, reforma walutowa (złoty Grabskiego), zagrożenie komunizmem i wojna polsko-bolszewicka — tło, z którego Żeromski czerpie przedstawione koncepcje.
Otwarte zakończenie — Cezary na czele pochodu, lecz odrywający się od tłumu — jest sednem przesłania: Żeromski nie daje gotowej recepty, lecz wzywa do samodzielnej, krytycznej odpowiedzialności za odrodzoną Polskę.
Program Gajowca odwołuje się do realnych autorytetów polskiej myśli niepodległościowej i społecznej (m.in. Edwarda Abramowskiego). Żeromski wkłada więc w usta bohatera koncepcję bliską własnym, reformistycznym przekonaniom.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. Szklane domy to wizja-marzenie Seweryna, nie realny program polityczny ani istniejąca technologia. Cezary szuka ich naiwnie po przyjeździe — i właśnie ich brak jest jego pierwszym rozczarowaniem ojczyzną.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Żeromski przedstawia trzy wizje odbudowy Polski — utopijne szklane domy, ewolucyjny program Gajowca i rewolucję Lulka — i przez postawę Cezarego sugeruje, że żadna z nich osobno nie jest pełną odpowiedzią; potrzebny jest krytyczny, samodzielny czyn na rzecz sprawiedliwego państwa. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Szklane domy Seweryna — utopia, Program państwowy Gajowca — ewolucja oraz Rewolucja Lulka — radykalizm — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst historyczny wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. Realny spór o kształt II Rzeczypospolitej po 1918 r.: reforma rolna, reforma walutowa (złoty Grabskiego), zagrożenie komunizmem i wojna polsko-bolszewicka — tło, z którego Żeromski czerpie przedstawione koncepcje. Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Co symbolizują szklane domy i dlaczego okazują się złudzeniem?
Szklane domy to wizja nowoczesnej, sprawiedliwej Polski — symbol nadziei i wiary w postęp. Seweryn maluje nimi obraz kraju, który warto pokochać i odbudować.
Stają się złudzeniem, bo rzeczywistość okazuje się brutalna: Cezary zastaje biedę i podziały, a domów nigdzie nie ma. To metafora rozdźwięku między marzeniem a rzeczywistością — i ostrzeżenie, że samej wizji bez realnej pracy nie da się spełnić.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Dlaczego do tego tematu konieczny jest kontekst historyczny?
- Która z przedstawionych dróg wydaje ci się najbliższa rozsądkowi i dlaczego?
- Dlaczego Żeromski nie wskazał jednej, słusznej drogi odbudowy?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: A. Mickiewicz, Dziady cz. III (mesjanistyczna wizja Polski); J. Słowacki, Kordian (profetyzm i spór o czyn narodowy); J. Kochanowski, Odprawa posłów greckich (przestroga przed upadkiem państwa); B. Prus, Lalka (program pracy organicznej).
- Film: Przedwiośnie w reż. Filipa Bajona (2001).
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"