Poświęcenie się w imię wyższych wartości. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego.
Prometeusz wykradł bogom ogień dla ludzi i za ten dar przyjął wieczną karę — przykuty do skały, oddany na pastwę orła. Mit czyni z niego wzór poświęcenia, w którym wielkość człowieka polega nie na sile, lecz na gotowości do bezinteresownej ofiary dla dobra ogółu.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Mit o Prometeuszu ukazuje poświęcenie jako świadomy wybór: rezygnację z własnego dobra, a nawet przyjęcie cierpienia, w imię wyższej wartości — dobra ogółu. Prawdziwa wielkość człowieka (i bohatera) polega nie na sile, lecz na gotowości do bezinteresownego wyrzeczenia.
- Świadome poświęcenie dla ludzkości Prometeusz ulepił ludzi z gliny, a potem wykradł bogom ogień — symbol wiedzy i cywilizacji — by wydźwignąć ich z mroku. Zrobił to, choć wiedział, że ściągnie na siebie gniew Zeusa.
- Przyjęcie cierpienia bez żalu Karą było przykucie do skał Kaukazu, gdzie orzeł szarpał wciąż odrastającą wątrobę. Prometeusz nie wyraził skruchy — znosił wieczną mękę jako cenę za swój czyn.
- Bezinteresowność jako istota poświęcenia Tytan nie zyskał nic dla siebie; działał wyłącznie z miłości do ludzi. Jego postawa stała się wzorem — od jego imienia pochodzi „postawa prometejska".
Od Prometeusza wywodzi się pojęcie postawy prometejskiej — buntowniczego poświęcenia jednostki dla dobra ogółu, kojarzonego z walką o wolność, prawa człowieka i sprawiedliwość.
Mit przypomina, że prawdziwa wielkość nie tkwi w sile ani władzy, lecz w gotowości do działania w imię tego, co słuszne — nawet kosztem osobistych wyrzeczeń.
Imię „Prometeusz" znaczy „myślący naprzód", „przewidujący". To od niego pochodzi termin postawa prometejska — używany do dziś na określenie człowieka, który świadomie poświęca się dla innych, przeciwstawiając się autorytetom.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. Prometeusz wykradł bogom ogień (symbol cywilizacji). Karą było przykucie do skał Kaukazu, gdzie orzeł szarpał jego odrastającą wątrobę — nie serce.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Mit o Prometeuszu ukazuje poświęcenie jako świadomy wybór: rezygnację z własnego dobra, a nawet przyjęcie cierpienia, w imię wyższej wartości — dobra ogółu. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Świadome poświęcenie dla ludzkości, Przyjęcie cierpienia bez żalu oraz Bezinteresowność jako istota poświęcenia — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst społeczny/filozoficzny wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. Od Prometeusza wywodzi się pojęcie postawy prometejskiej — buntowniczego poświęcenia jednostki dla dobra ogółu, kojarzonego z walką o wolność, prawa człowieka i sprawiedliwość. Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Co czyni poświęcenie Prometeusza tak wzorcowym?
Przede wszystkim jego całkowita bezinteresowność. Prometeusz nie zyskał dla siebie nic — wręcz przeciwnie, stracił wolność i skazał się na wieczną mękę. Jego jedynym motywem była troska o ludzi.
Po drugie, była to decyzja świadoma. Tytan z góry wiedział, że ściągnie na siebie gniew Zeusa, a mimo to wybrał czyn dla dobra ludzkości. Poświęcenie podjęte z pełną świadomością konsekwencji jest najczystszą jego postacią.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Czy podziwiasz ludzi gotowych poświęcić się dla innych, czy uważasz to za nierozsądek?
- Dlaczego pojęcie „postawy prometejskiej" wciąż jest używane?
- Czy poświęcenie ma sens, jeśli — jak u Prometeusza — wiąże się z ogromnym cierpieniem i pozornie nic nie zmienia w losie bohatera?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: Słowacki, Kordian (samotny bunt i poświęcenie); Żeromski, Ludzie bezdomni (dr Judym); Kamiński, Kamienie na szaniec (poświęcenie młodości za ojczyznę); Legenda o świętym Aleksym (asceza dla Boga).
- Film: Lista Schindlera (reż. S. Spielberg) — ratowanie innych kosztem własnego bezpieczeństwa.
- Malarstwo: Peter Paul Rubens, Prometeusz skowany — orzeł wyjadający wątrobę tytana.
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"