Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła? Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa.
Jeden walczy z zarazą, drugi widzi w niej karę Bożą, trzeci chce uciec, a jeszcze inny na niej zarabia. Camus pokazuje w Dżumie całe spektrum postaw wobec zła, ale opowiada się jednoznacznie po stronie buntu i solidarności — walki, choć zła nie da się pokonać do końca.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Camus przedstawia całe spektrum postaw — od solidarnej, czynnej walki bez nadziei na ostateczne zwycięstwo (Rieux, Tarrou), przez religijną pokorę (Paneloux) i ucieczkę (Rambert), po cyniczne czerpanie korzyści (Cottard). Opowiada się jednak po stronie buntu i solidarności: walki ze złem mimo świadomości, że nie da się go pokonać do końca.
- Bunt i solidarność (Rieux, Tarrou) Doktor Rieux walczy z dżumą nie dla bohaterstwa ani nagrody, lecz „z uczciwości". Wie, że zła nie da się ostatecznie zwyciężyć — bakcyl nigdy nie ginie — ale właśnie nieustanna walka nadaje życiu sens.
- Ucieczka i przemiana (Rambert) Dziennikarz najpierw uważa, że dżuma „to nie jego sprawa", i chce uciec do ukochanej. Z czasem rozumie, że „wstyd być szczęśliwym samemu", zostaje i włącza się do walki.
- Postawy skrajne (Paneloux, Cottard) Ojciec Paneloux reprezentuje postawę religijną — od dżumy jako kary Bożej po kryzys i „wszystko albo nic". Cottard przeciwnie — czerpie ze zła korzyści. Camus pokazuje pełną skalę reakcji, ale wartościuje: heroizm codzienny stoi wyżej niż ucieczka i kolaboracja.
Postawy bohaterów tłumaczy myśl Camusa: zło i cierpienie są absurdalne, pozbawione racjonalnego sensu (śmierć niewinnego dziecka). Wobec absurdu jedyną godną odpowiedzią jest bunt — czynna walka i solidarność mimo braku ostatecznego zwycięstwa.
Dżuma jest lekcją moralną: wobec zła człowiek może uciekać, korzystać z niego lub poddać się rozpaczy, ale jedyną postawą godną jest solidarna walka. Heroizm nie polega na zwycięstwie, lecz na uczciwym trwaniu po stronie ludzi.
Ostatnie zdania powieści ostrzegają, że „bakcyl dżumy nigdy nie umiera ani nie znika" — może latami czekać w ukryciu i powrócić. To znak, że dla Camusa zło jest trwałą częścią świata, a czujność i opór muszą być nieustanne.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. Doktor Rieux jest lekarzem i — jak się okazuje — narratorem powieści. Cottard czerpie korzyści ze zła — nie mylić ze skromnym, prawym urzędnikiem Grandem. Akcja toczy się w Oranie (Algieria).
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Camus przedstawia całe spektrum postaw — od solidarnej, czynnej walki bez nadziei na ostateczne zwycięstwo (Rieux, Tarrou), przez religijną pokorę (Paneloux) i ucieczkę (Rambert), po cyniczne czerpanie korzyści (Cottard). Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Bunt i solidarność (Rieux, Tarrou), Ucieczka i przemiana (Rambert) oraz Postawy skrajne (Paneloux, Cottard) — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst filozoficzny (filozofia absurdu) wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. Postawy bohaterów tłumaczy myśl Camusa: zło i cierpienie są absurdalne, pozbawione racjonalnego sensu (śmierć niewinnego dziecka). Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Na czym polega heroizm Rieux, skoro dżumy i tak nie da się ostatecznie pokonać?
Heroizm Rieux nie polega na zwycięstwie, lecz na wytrwałości. Lekarz wie, że zaraza w końcu odejdzie sama, a kiedyś wróci — jego wysiłek niczego nie kończy raz na zawsze. Mimo to codziennie leczy, bo to „kwestia uczciwości".
Właśnie ta bezinteresowność jest sednem postawy. Rieux nie szuka chwały ani sensu metafizycznego — robi po prostu to, co trzeba, po stronie cierpiących. Heroizm codzienny to dla Camusa wierność ludziom mimo świadomości, że zła nie zlikwiduje się ostatecznie.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Która z postaw wobec zła jest Ci najbliższa i dlaczego?
- Dlaczego filozofia absurdu pomaga zrozumieć postawy bohaterów?
- Dlaczego śmierć dziecka jest w powieści punktem przełomowym?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: Herling-Grudziński, Inny świat (zło łagrów); Orwell, Rok 1984 (zło totalitarne); Biblia — Księga Hioba.
- Film: Lista Schindlera (reż. S. Spielberg) — różne postawy ludzi wobec zła Zagłady.
- Sztuka: Francisco Goya, Okropności wojny — obrazy zła i ludzkich postaw wobec niego.
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"