W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu? Omów zagadnienie na podstawie utworu Górą „Edek" Marka Nowakowskiego.
Zwykła kłótnia o miejsce parkingowe zamienia się w starcie kultury z chamstwem — i chamstwo wygrywa. Nowakowski już w tytule odsyła do Edka z „Tanga" Mrożka, by pokazać, że symbolizowany przez niego triumf brutalnej siły trwa w najbardziej codziennym życiu.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Nowakowski nawiązuje do Edka z „Tanga", by prozaicznej scenie sporu o miejsce parkingowe nadać uniwersalny sens. Aluzja pozwala mu pokazać, że konflikt kultury z chamstwem i brutalną siłą — którego symbolem jest Edek — trwa w codziennym życiu, a kultura w nim przegrywa.
- Czym jest nawiązanie i jego cel Autor już na wstępie pisze, że tytułowy Edek to „ten z «Tanga» Mrożka" — nawiązuje jednak nie do samej postaci, lecz do reprezentowanego przez nią światopoglądu: agresywnego chama bez zasad, który dąży tylko do własnych celów.
- Potwierdzenie i rozszerzenie przesłania Mrożka Spór kierowców (brutalny właściciel Forda kontra bezsilny, kulturalny właściciel Fiata 126p) powtarza konflikt z „Tanga", przenosząc go z teatru w codzienność: znów zwycięża siła i chamstwo.
- Aktualizacja — Edek lat 90 Właściciel Forda to „Edek" epoki kapitalizmu, któremu bogactwo dało poczucie wyższości; nawiązanie staje się komentarzem społecznym o uniwersalności tego konfliktu.
„Tango" Sławomira Mrożka jako bezpośrednie źródło aluzji — bez jego znajomości nie sposób w pełni zrozumieć przesłania opowiadania Nowakowskiego (to kontekst uprawniony, bo realne źródło utworu, nie tylko wspólny motyw).
Nawiązanie do „Tanga" pozwala Nowakowskiemu w kilku zdaniach przywołać całą diagnozę Mrożka i rozciągnąć ją na współczesność. To smutny komentarz: kultura wciąż przegrywa z chamstwem i brutalną siłą.
Bez znajomości „Tanga" czytelnik nie zrozumie do końca opowiadania — aluzja nieco ogranicza krąg odbiorców, ale zarazem wynagradza to głębią. To typowa cecha literatury nawiązującej: zakłada „wtajemniczonego" czytelnika.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. Edek u Nowakowskiego to nie ta sama postać co u Mrożka, lecz ten sam typ człowieka — symbol chamstwa i brutalnej siły. Mylenie ich jako jednej, tej samej osoby to błąd interpretacyjny.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Nowakowski nawiązuje do Edka z „Tanga", by prozaicznej scenie sporu o miejsce parkingowe nadać uniwersalny sens. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Czym jest nawiązanie i jego cel, Potwierdzenie i rozszerzenie przesłania Mrożka oraz Aktualizacja — Edek lat 90 — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst literacki wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. „Tango" Sławomira Mrożka jako bezpośrednie źródło aluzji — bez jego znajomości nie sposób w pełni zrozumieć przesłania opowiadania Nowakowskiego (to kontekst uprawniony, bo realne źródło utworu, nie tylko wspólny motyw). Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Do czego dokładnie nawiązuje Nowakowski — do postaci Edka czy do czegoś więcej?
Nie do samej postaci, lecz do tego, co ona uosabia — światopoglądu i typu człowieka. Edek Mrożka to symbol agresywnego chama bez zasad, który dąży tylko do własnych celów.
Nowakowski przenosi ten symbol w nową sytuację: czyni „Edkiem" brutalnego kierowcę Forda. Nawiązanie dotyczy więc postawy, nie konkretnej osoby. Dzięki temu autor może jednym imieniem zdefiniować swojego bohatera i od razu osadzić go w znanej czytelnikowi diagnozie społecznej.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Dlaczego „Tango" można tu uznać za kontekst, a nie tylko nawiązanie?
- Czy zgadzasz się, że „kultura przegrywa z chamstwem i brutalną siłą"?
- Co zyskuje opowiadanie dzięki nawiązaniu, czego nie miałoby bez niego?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: W. Gombrowicz, Ferdydurke (parodia romantyzmu, aluzje do Mickiewicza i Słowackiego); J. Słowacki, Balladyna (aluzja do Makbeta); Z. Krasiński, Nie-Boska komedia (aluzja do Dantego); W. Broniewski, Ballady i romanse (nawiązanie do Mickiewicza).
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"