Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa.
Warszawa u Prusa jednym daje szansę awansu i miłości, innych bezlitośnie miażdży — miasto ma dwa oblicza naraz. Zestawiając je z Paryżem, pisarz sugeruje, że o tym, czy przestrzeń jest przyjazna czy wroga, decydują nie mury, lecz sami ludzie.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Prus przedstawia miasto jako przestrzeń dwoistą: zarazem przyjazną — dającą szansę rozwoju i realizacji marzeń — i wrogą, bezlitosną dla tych, którzy nie potrafią się przystosować. Ostatecznie sugeruje, że to nie miasto, lecz jego mieszkańcy decydują o jego charakterze.
- Miasto jako szansa Dla Wokulskiego (z ubogiego studenta do zamożnego kupca), Ochockiego (nauka) czy kupca Suzina miasto — zwłaszcza Paryż — jest trampoliną do sukcesu i przestrzenią rozwoju.
- Miasto jako przestrzeń wroga Powiśle to dzielnica skrajnej nędzy; Łęccy nie potrafią odnaleźć się w kapitalizmie; talent Węgiełka marnuje się w „miejskiej dżungli". Miasto bywa bezlitosne dla nieprzystosowanych.
- Warszawa kontra Paryż Paryż — czysty, harmonijny, sprawny organizm dający szanse; Warszawa — chaotyczna, gdzie ludzie żyją obok siebie, a potencjał miasta pozostaje niewykorzystany.
XIX wiek przyniósł gwałtowny rozkwit miast napędzany industrializacją — fabryki, gmachy, parki — ale i nowe plagi: przeludnienie, zanieczyszczenie, ubóstwo, dzielnice biedy i choroby.
Miasto Prusa oferuje szanse, ale jest bezlitosne dla tych, którzy za nim nie nadążają. Autor sugeruje, że o tym, czy jest przyjazne czy wrogie, decydują ludzie, którzy je zamieszkują.
Prus opisał Warszawę tak dokładnie, że na podstawie Lalki można odtworzyć topografię ówczesnego miasta — konkretne ulice, sklepy, kamienice. To jeden z powodów, dla których powieść uchodzi za arcydzieło realizmu i swoisty „przewodnik" po XIX-wiecznej stolicy.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. W Lalce zestawione są dwa miasta: Warszawa (zabór rosyjski) i Paryż. Dzielnicą skrajnej nędzy jest Powiśle. Sukces odnoszą m.in. Wokulski, Ochocki i kupiec Suzin.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Prus przedstawia miasto jako przestrzeń dwoistą: zarazem przyjazną — dającą szansę rozwoju i realizacji marzeń — i wrogą, bezlitosną dla tych, którzy nie potrafią się przystosować. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Miasto jako szansa, Miasto jako przestrzeń wroga oraz Warszawa kontra Paryż — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst historyczny wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. XIX wiek przyniósł gwałtowny rozkwit miast napędzany industrializacją — fabryki, gmachy, parki — ale i nowe plagi: przeludnienie, zanieczyszczenie, ubóstwo, dzielnice biedy i choroby. Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Dlaczego Prus zestawia w Lalce Warszawę z Paryżem?
Po to, by przez kontrast pokazać dwa możliwe oblicza miasta. Paryż jest u niego czysty, harmonijny, sprawnie zorganizowany — miasto dające szanse. Warszawa to jego przeciwieństwo: chaotyczna, pełna kontrastów, z niewykorzystanym potencjałem.
To zestawienie ma wymiar diagnozy. Wokulski widzi w Warszawie możliwości, których mieszkańcy nie umieją spożytkować. Prus sugeruje więc, że różnica nie tkwi w samych miastach, lecz w ludziach — w ich zdolności do współpracy i rozwoju.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Czy Twoim zdaniem miasto jest dziś raczej przyjazne, czy wrogie człowiekowi?
- Dlaczego realia XIX-wiecznej urbanizacji są istotne dla tego zagadnienia?
- Co znaczy, że według Prusa o charakterze miasta decydują jego mieszkańcy?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: Dostojewski, Zbrodnia i kara (Petersburg jako miasto upadku); Reymont, Ziemia obiecana (Łódź); Bułhakow, Mistrz i Małgorzata (Moskwa); Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego.
- Film: Ziemia obiecana (reż. A. Wajda) — miasto rozwoju i wyzysku.
- Sztuka: impresjonistyczne i realistyczne malarstwo wielkomiejskie (np. sceny paryskie, widoki Warszawy).
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"