Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza.
Przy jednym stole zasiadają zobojętniałe elity, żarliwi patrioci i wysługujący się carowi zdrajcy. Mickiewicz kreśli w Dziadach panoramę postaw Polaków wobec zaborcy i nie kryje oceny: siła narodu tkwi w patriotach, a obojętność i kolaboracja to zdrada.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Dramat ukazuje trzy postawy: zobojętniałe, skosmopolityzowane elity; autentycznych patriotów gotowych do poświęceń; oraz zdrajców-kolaborantów. Mickiewicz wyraźnie wartościuje — prawdziwa siła narodu tkwi w patriotach, a obojętność i kolaboracja to zdrada.
- Obojętne elity (Salon warszawski) Towarzystwo „przy stolikach" — arystokracja i urzędnicy — rozmawia po francusku o błahostkach, zapatrzone w zagranicę i obojętne na losy narodu (ubolewa nawet nad wyjazdem Nowosilcowa).
- Patrioci Towarzystwo „przy drzwiach" (mówiące po polsku, zatroskane o naród) oraz niezłomna młodzież-więźniowie. Metafora Wysockiego: naród to lawa — pod zimną skorupą żarzy się ogień.
- Zdrajcy-kolaboranci Pelikan i Doktor sprzedają się zaborcy dla korzyści. Iskrą nadziei jest Kapral — Polak w carskim mundurze, który w sercu pozostał wierny ojczyźnie.
Dramat wyrasta z doświadczeń Mickiewicza (proces filomatów, 1823, zesłanie). Poeta wprowadza realne postacie (Wysocki, Zan, Becu), czyniąc z Dziadów dokument epoki i jej moralnych dylematów.
Mickiewicz pokazuje naród rozdarty, ale przekonuje, że jego prawdziwa siła leży w patriotach — w „wewnętrznym ogniu", którego nie wygasi nawet zewnętrzna obojętność i zdrada.
Mickiewicz wprowadził do dramatu realne postacie historyczne. Piotr Wysocki, autor słów o „narodzie-lawie", był podporucznikiem, który zainicjował powstanie listopadowe. Z kolei doktor Becu, jeden z ukazanych konformistów, to postać autentyczna — ojczym Juliusza Słowackiego.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. W „Salonie warszawskim" towarzystwo przy stolikach (elity) jest obojętne, a towarzystwo przy drzwiach (mówiące po polsku) — patriotyczne. To elity się bawią, gdy młodzież cierpi.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Dramat ukazuje trzy postawy: zobojętniałe, skosmopolityzowane elity; autentycznych patriotów gotowych do poświęceń; oraz zdrajców-kolaborantów. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Obojętne elity (Salon warszawski), Patrioci oraz Zdrajcy-kolaboranci — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst biograficzny wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. Dramat wyrasta z doświadczeń Mickiewicza (proces filomatów, 1823, zesłanie). Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Jakie trzy postawy wobec zaborcy ukazuje Mickiewicz?
Pierwsza to obojętność elit — arystokracji i urzędników, którzy bawią się, mówią po francusku i nie dbają o losy narodu. Druga to patriotyzm — młodzieży, spiskowców i ludzi „przy drzwiach", gotowych poświęcić się dla ojczyzny.
Trzecia to zdrada — kolaboranci jak Pelikan czy Doktor, którzy służą zaborcy dla korzyści. Mickiewicz przedstawia te postawy jako przekrój społeczeństwa, ale wyraźnie wywyższa patriotów, a potępia obojętnych i zdrajców.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Którą z tych postaw uważasz za najgroźniejszą dla narodu?
- Dlaczego wprowadzenie realnych postaci wzmacnia wymowę dramatu?
- Jak rozumiesz metaforę „naród jak lawa"?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: Żeromski, Syzyfowe prace; Orzeszkowa, Gloria victis i Nad Niemnem; Słowacki, Kordian; Prus, Lalka (społeczeństwo wobec zaborcy).
- Film: Popiół i diament (reż. A. Wajda) — postawy Polaków wobec władzy i historii.
- Sztuka: Artur Grottger, cykle Polonia i Lituania — naród pod zaborem.
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"