Lektury / Jawne pytania maturalne na maturę ustną z języka polskiego w 2027 roku
Pytanie jawne

Groteskowy obraz świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke Witolda Gombrowicza.

Trzydziestoletni mężczyzna zostaje nagle cofnięty do szkolnej ławki, a dorośli zachowują się jak marionetki — świat Ferdydurke jest absurdalny na każdym poziomie. Gombrowicz używa groteski, by obnażyć prawdę, że człowiekiem rządzi Forma: narzucone schematy, przed którymi nie ma ucieczki.

Autor: Małgorzata Haze Czas czytania: 4 min

Krok 1: Gotowy konspekt do nauki

Teza

Gombrowicz buduje groteskowy obraz świata na wszystkich poziomach utworu — języka, fabuły, postaci i środowisk — aby zdemaskować prawdę, że światem rządzi absurd i Forma: schematy narzucane człowiekowi, przed którymi nie ma ucieczki.

  1. Groteska języka i kompozycji Sam tytuł nic nie znaczy; powtarzają się słowa-klucze (pupa, łydka, gęba); styl jest niejednolity, a sceny komiczne sąsiadują z tragicznymi (pojedynek na miny — samobójstwo Syfona).
  2. Groteska fabuły i postaci Trzydziestoletni Józio wraca do szkoły i nikt się nie dziwi; bohaterowie zachowują się absurdalnie (pojedynek Miętusa i Syfona na miny, „postępowi" Młodziakowie, bratanie się Miętusa z parobkiem przez dawanie w gębę).
  3. Funkcja demaskatorska Wyolbrzymiając wady trzech środowisk — szkolnego, mieszczańskiego i ziemiańskiego — Gombrowicz obnaża ich fałsz i pokazuje, że człowiek skazany jest na Formę.
Wymagany kontekst — epoki (historycznoliteracki)

Awangarda międzywojnia (futuryzm, dadaizm, surrealizm) i jej zerwanie z mimetyzmem — groteska, deformacja i absurd jako narzędzia, które miały nie odtwarzać świat, lecz prowokować i zmuszać do krytycznego myślenia.

Podsumowanie

Groteska nie jest u Gombrowicza zabawą, lecz metodą poznania: przez komizm, absurd i karykaturę zmusza czytelnika do refleksji nad sobą i mechanizmami, które rządzą międzyludzkimi relacjami.

Dobrze wiedzieć
Słowa „pupa", „gęba" i „łydka" to u Gombrowicza terminy filozoficzne, nie tylko żarty. „Upupienie" oznacza zinfantylizowanie człowieka, „przyprawienie gęby" — narzucenie mu cudzej roli. Groteskowy język jest tu nośnikiem całej myśli pisarza.

Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury

Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. Główny bohater to trzydziestoletni Józio Kowalski, który zostaje wepchnięty z powrotem do szkoły — groteskowy jest właśnie ten wiek dorosłego ucznia. Mylenie go z nastolatkiem zaciera sens całego utworu.

Wskazówki do wypowiedzi

Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Gombrowicz buduje groteskowy obraz świata na wszystkich poziomach utworu — języka, fabuły, postaci i środowisk — aby zdemaskować prawdę, że światem rządzi absurd i Forma: schematy narzucane człowiekowi, przed którymi nie ma ucieczki. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Groteska języka i kompozycji, Groteska fabuły i postaci oraz Funkcja demaskatorska — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.

Kontekst epoki (historycznoliteracki) wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. Awangarda międzywojnia (futuryzm, dadaizm, surrealizm) i jej zerwanie z mimetyzmem — groteska, deformacja i absurd jako narzędzia, które miały nie odtwarzać świat, lecz prowokować i zmuszać do krytycznego myślenia. Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.

Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku

Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.

  • Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
  • Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
  • Teza alternatywna i konteksty zamienne
  • Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
Pobierz e-book „Matura ustna 2027"

PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie

Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji

Pytanie egzaminatora: Czemu służy zderzanie scen komicznych z tragicznymi, jak pojedynek na miny i samobójstwo Syfona?

To istota groteski — łączenie śmieszności z grozą tak, by jedno podważało drugie. Komizm pojedynku na miny nie pozwala potraktować bohaterów poważnie, a nagłe samobójstwo Syfona nie pozwala się śmiać do końca.

Taki kontrast wytrąca czytelnika z równowagi i zmusza do myślenia. Gombrowicz nie chce ani czystej komedii, ani tragedii — chce niepokoju, który skłoni do refleksji nad absurdem przedstawionego świata.

Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:

  • Dlaczego do groteski w „Ferdydurke" pasuje kontekst awangardy?
  • Czy zgadzasz się, że śmiech i absurd potrafią powiedzieć o świecie więcej niż poważny opis?
  • Czy groteskowy obraz świata w „Ferdydurke" jest tylko zabawą, czy niesie poważne przesłanie?

Ten motyw w innych utworach

Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku

Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.

Zobacz e-book „Matura ustna 2027"