Młodość jako czas kształtowania własnej tożsamości. Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego.
Młodość Cezarego Baryki przypada na czas wojen i rewolucji, które ciągną go raz w jedną, raz w drugą stronę. Żeromski pokazuje dorastanie jako czas formowania tożsamości przez doświadczenia i rozczarowania — ale i jako okres najgroźniejszej podatności na manipulację.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Żeromski ukazuje młodość jako czas formowania tożsamości przez doświadczenia i poszukiwania — ale też okres najgroźniejszej podatności na manipulację. Cezary dojrzewa przez kolejne rozczarowania, jednak jego tożsamość pozostaje do końca nieukształtowana, „w przedwiośniu".
- Młodość jako wolność i bunt — ale i naiwność Nieobecność ojca daje Cezaremu złudne poczucie wolności: buntuje się wobec matki, porzuca naukę, ulega rewolucyjnym hasłom. Niedojrzały umysł nie potrafi racjonalnie ocenić ideologii.
- Dojrzewanie przez rozczarowania Śmierć matki, prawda o rewolucji, brak szklanych domów w Polsce, niesprawiedliwość w Nawłoci i nieszczęśliwa miłość do Laury — kolejne etapy bolesnej inicjacji.
- Tożsamość niedokończona Polska stopniowo staje się dla Cezarego wartością, lecz finał — marsz w tłumie i oderwanie się od niego — pokazuje, że bohater nie określił jednoznacznie swoich poglądów.
Wielonarodowe, napięte realia Baku oraz szerszy mechanizm podatności młodzieży na ideologie w czasach przewrotów — tło, które tłumaczy, dlaczego Cezary tak łatwo ulega rewolucji.
„Przedwiośnie" pokazuje, że tożsamość młodego człowieka kształtują doświadczenia, autorytety i przynależność narodowa — a brak dojrzałego przewodnika czyni go bezbronnym wobec manipulacji. Dojrzewanie Cezarego jest procesem otwartym, jak losy całej młodej Polski.
Brak ojca w kluczowym momencie dorastania Żeromski przedstawia jako jedną z głównych przyczyn zagubienia Cezarego. Dopiero powrót Seweryna i jego opowieści zaczynają kierować syna ku Polsce — autorytet okazuje się dla tożsamości młodego człowieka decydujący.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. Na początku akcji Cezary ma 14 lat — to dziecko, nie dorosły rewolucjonista. Jego podatność na ideologię wynika właśnie z niedojrzałości i braku męskiego przewodnika.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Żeromski ukazuje młodość jako czas formowania tożsamości przez doświadczenia i poszukiwania — ale też okres najgroźniejszej podatności na manipulację. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Młodość jako wolność i bunt — ale i naiwność, Dojrzewanie przez rozczarowania oraz Tożsamość niedokończona — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst społeczny wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. Wielonarodowe, napięte realia Baku oraz szerszy mechanizm podatności młodzieży na ideologie w czasach przewrotów — tło, które tłumaczy, dlaczego Cezary tak łatwo ulega rewolucji. Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Dlaczego Cezary tak łatwo uległ rewolucji?
Bo był młody, samotny i pozbawiony męskiego autorytetu — ojciec walczył na froncie. Rewolucja dała mu poczucie wolności, akceptacji i wielkiego celu, których szukał.
Żeromski podkreśla, że nieukształtowany umysł nie potrafi krytycznie ocenić ideologii. Cezary nie przyłączył się do bolszewików z głębokiego przekonania, lecz z potrzeby przynależności. To czyni jego przypadek uniwersalną przestrogą o podatności młodości na manipulację.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Dlaczego do tematu pasuje kontekst społeczny Baku i epoki przewrotów?
- Czy zgadzasz się, że młodość jest okresem szczególnie podatnym na manipulację?
- Dlaczego Żeromski nie pozwolił Cezaremu w pełni dojrzeć?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: A. Mickiewicz, Pan Tadeusz (Tadeusz wkraczający w dorosłość), Dziady cz. IV (młodzieńcza miłość i bunt); J.W. Goethe, Cierpienia młodego Wertera; W. Gombrowicz, Ferdydurke (młodość i presja formy); F. Dostojewski, Zbrodnia i kara (młody Raskolnikow uwiedziony ideą).
- Film: Przedwiośnie w reż. Filipa Bajona (2001); Buntownik bez powodu (młodzieńczy bunt i poszukiwanie tożsamości).
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"