Wojna i rewolucja jako źródła doświadczeń człowieka. Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego.
Rewolucja w Baku i wojna odbierają Cezaremu Baryce dom, rodzinę i złudzenia — doświadczenia, które przeorują całe życie. Żeromski pokazuje wojnę i rewolucję jako siły niszczące: kuszą obietnicą wolności, a niosą śmierć niewinnych i wyzwalają w ludziach najgorsze instynkty.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Żeromski ukazuje wojnę i rewolucję jako siły niszczące: burzą bezpieczny świat jednostki, uwodzą obietnicą wolności, a w istocie niosą śmierć niewinnych i wyzwalają w ludziach najgorsze instynkty. „Przedwiośnie" jest wobec nich ostrzeżeniem.
- Wojna burzy bezpieczny świat Wybuch I wojny w 1914 r. niszczy beztroskie życie rodziny Baryków — ojciec idzie na front, matka musi podjąć pracę, dziecko traci dotychczasowy ład.
- Rewolucja uwodzi i zaślepia Cezary ulega hasłom wolności i równości, porzuca naukę, zostaje wyrzucony ze szkoły. To „wolność" umysłu zmanipulowanego propagandą.
- Prawdziwe oblicze rewolucji — śmierć niewinnych Matka umiera wskutek ciężkich robót, ograbiona po śmierci nawet z obrączki; grzebanie pomordowanych Ormian i widok martwej młodej Ormianki ostatecznie otwierają Cezaremu oczy.
Realne tło wydarzeń: I wojna światowa, rewolucja październikowa 1917 r., Komuna Bakińska 1918 r. i rzeź Ormian — Żeromski wplata bohatera w autentyczny ciąg katastrof XX wieku.
Żeromski wyraża zdecydowany sprzeciw wobec wojny i rewolucji jako zjawisk niosących cierpienie. „Przedwiośnie" miało być przestrogą dla rodaków, którzy rozczarowani powojenną biedą ulegali fascynacji rewolucyjnymi hasłami.
Cezary długo nie chce przyjąć ostrzeżeń matki przed rewolucją — dopiero gdy zostaje zmuszony do wywożenia i grzebania zwłok pomordowanych, jego entuzjazm pęka. Żeromski pokazuje, że ideologii nie obala się argumentem, lecz dopiero zderzeniem z jej skutkami.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. To matka Cezarego, Jadwiga, umiera w Baku — nie sam Cezary. Ojciec, Seweryn, umiera później, w drodze do Polski. Mylenie losów bohaterów to błąd rzeczowy.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Żeromski ukazuje wojnę i rewolucję jako siły niszczące: burzą bezpieczny świat jednostki, uwodzą obietnicą wolności, a w istocie niosą śmierć niewinnych i wyzwalają w ludziach najgorsze instynkty. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Wojna burzy bezpieczny świat, Rewolucja uwodzi i zaślepia oraz Prawdziwe oblicze rewolucji — śmierć niewinnych — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst historyczny wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. Realne tło wydarzeń: I wojna światowa, rewolucja październikowa 1917 r., Komuna Bakińska 1918 r. Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Dlaczego Cezary tak długo nie dostrzegał wad rewolucji?
Bo był młody, osamotniony i poszukiwał celu — a rewolucja dała mu poczucie przynależności i wielkiej idei. Propaganda haseł wolności i równości trafiła w jego potrzeby.
Żeromski pokazuje, że ideologia zaślepia najskuteczniej wtedy, gdy odpowiada na realne pragnienia człowieka. Dlatego Cezary potrzebował aż osobistej tragedii — śmierci matki i widoku pomordowanych — by przejrzeć. Argumenty rozumowe matki nie wystarczały.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Po co Żeromskiemu tak dokładne tło historyczne (Baku, rewolucja, rzeź Ormian)?
- Czy zgadzasz się, że szczytne hasła nie usprawiedliwiają przemocy?
- Czy Żeromski potępia samą ideę zmian społecznych, czy tylko ich rewolucyjną drogę?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: Z. Krasiński, Nie-Boska komedia (rewolucja jako zagłada i utopia zarazem); G. Orwell, Folwark zwierzęcy (zdradzona rewolucja); J. Słowacki, Uspokojenie (rewolucja jako siła twórcza); G. Herling-Grudziński, Inny świat, Z. Nałkowska, Medaliony, T. Borowski, Pożegnanie z Marią (wojna i jej zbrodnie); W. Broniewski (afirmacja rewolucji).
- Film: Danton w reż. Andrzeja Wajdy (mechanizm pożerania własnych dzieci przez rewolucję).
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"