Człowiek wobec cierpienia i śmierci. Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa.
Zaraza w Oranie zabija bez sensu i bez wyjątku — umiera nawet niewinne dziecko. Czyniąc z dżumy obraz wszelkiego zła, Camus pokazuje różne postawy wobec cierpienia i dowodzi, że godność człowieka polega na buncie przeciw niemu, nawet bez nadziei na zwycięstwo.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Czyniąc z dżumy parabolę wszelkiego zła, Camus ukazuje różne postawy wobec cierpienia i śmierci — od heroicznej walki, przez moralną przemianę, po egoizm — i dowodzi, że godność człowieka polega na buncie wobec cierpienia, nawet bez nadziei na zwycięstwo.
- Cierpienie jako próba Choroba zadaje niewyobrażalny ból (śmierć dozorcy Michela), a lekarze są bezradni. Kulminacją jest śmierć dziecka — syna sędziego Othona — wobec której Rieux nie potrafi „kochać świata", a Paneloux traci pewność, że to kara boża.
- Postawa buntu i obowiązku Rieux i Tarrou, niewierzący, lecz kierujący się moralnością, walczą o życie pacjentów mimo świadomości absurdu — Rieux z poczucia obowiązku, Tarrou czyniąc walkę ze złem celem życia („świętość bez Boga").
- Różne reakcje na śmierć Rambert przechodzi przemianę i zostaje, Cottard egoistycznie wykorzystuje epidemię — cierpienie odsłania prawdziwą naturę ludzi, ale i rodzi solidarność.
„Dżuma" jako parabola (przypowieść): przedstawione wydarzenia są pretekstem do uniwersalnych prawd; dżuma to metafora wszelkiego zła — kataklizmu, wojny, cierpienia — a nie tylko realnej choroby.
Camus pokazuje, że wobec nieuniknionego cierpienia i śmierci człowiek zachowuje godność, gdy się im przeciwstawia. Bunt, obowiązek i solidarność są odpowiedzią na absurd — nawet jeśli nie przynoszą zwycięstwa.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. Umierające dziecko to syn sędziego Othona — to ono jako pierwsze otrzymuje serum Castela. Ta scena jest punktem zwrotnym dla Paneloux, nie dla Cottarda; nie należy mylić bohaterów.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Czyniąc z dżumy parabolę wszelkiego zła, Camus ukazuje różne postawy wobec cierpienia i śmierci — od heroicznej walki, przez moralną przemianę, po egoizm — i dowodzi, że godność człowieka polega na buncie wobec cierpienia, nawet bez nadziei na zwycięstwo. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Cierpienie jako próba, Postawa buntu i obowiązku oraz Różne reakcje na śmierć — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst literaturoznawczy wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. „Dżuma" jako parabola (przypowieść): przedstawione wydarzenia są pretekstem do uniwersalnych prawd; dżuma to metafora wszelkiego zła — kataklizmu, wojny, cierpienia — a nie tylko realnej choroby. Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Dlaczego śmierć dziecka jest w powieści punktem zwrotnym?
Bo podważa wszelkie próby wytłumaczenia cierpienia. Śmierci niewinnego dziecka nie da się uznać za karę za grzechy — to argument, który łamie dotychczasowe przekonania.
Dla Paneloux oznacza koniec wiary w dżumę jako boską karę i początek czynnego zaangażowania. Dla Rieux to potwierdzenie buntu: „nie potrafię kochać świata, w którym dziecko umiera w męczarniach". Ta scena ogniskuje całe pytanie o sens cierpienia.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Po co przy tym temacie odwoływać się do parabolicznego charakteru „Dżumy"?
- Czy cierpienie może uczynić człowieka lepszym, czy raczej go niszczy?
- Czy bunt Rieux wobec śmierci ma sens, skoro i tak przegrywa?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: Księga Hioba (cierpienie niezawinione); J. Kochanowski, Treny (śmierć dziecka i bunt wobec Boga); A. Mickiewicz, Konrad Wallenrod (rozterki egzystencjalne); T. Borowski, Ludzie, którzy szli (obojętność wobec cierpienia).
- Film: Mr. Nobody w reż. Jaco Van Dormaela (śmierć i sens życia).
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"