Stan wojenny z perspektywy obcokrajowca. Omów zagadnienie na podstawie utworu Profesor Andrews w Warszawie Olgi Tokarczuk.
Angielski profesor przylatuje do Warszawy tuż przed 13 grudnia 1981 roku i nagle grzęźnie w kraju, którego języka i grozy zupełnie nie rozumie. Tokarczuk pokazuje stan wojenny oczami obcokrajowca i dowodzi, jak łatwo jednostkę wciąga bezwzględny mechanizm wielkiej historii.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Krok 1: Gotowy konspekt do nauki
Tokarczuk ukazuje stan wojenny z perspektywy obcokrajowca, który niczego nie rozumie — dzięki tej obcej perspektywie groza tamtych dni staje się zagadkowym, niepokojącym tłem, a opowiadanie pokazuje, jak jednostka może zostać nieświadomie wtłoczona w mechanizm tragicznej historii.
- Perspektywa obcokrajowca = niezrozumienie Profesor Andrews, psychoanalityk przybyły z wykładami, obserwuje czołg pod blokiem, opancerzone wozy i niedziałające telefony, ale nie pojmuje, co się dzieje; czuje się zagubiony i osamotniony.
- Stan wojenny jako tło Nazwa nigdy nie pada; rozpoznajemy go po dacie przylotu (12 grudnia 1981) i szczegółach — trzaskaniu drzwi (aresztowania), kolejkach, zakupie chleba i octu, słowie „war" w ustach bimbrownika.
- Funkcja obcej perspektywy Spojrzenie z zewnątrz, pozbawione kontekstu, czyni grozę tym bardziej niepokojącą; Andrews widzi „najbardziej ponury naród świata", nie rozumiejąc przyczyn jego cierpienia.
Stan wojenny (13 XII 1981 – 22 VII 1983): wojsko na ulicach, internowania, zawieszenie swobód obywatelskich, zablokowane telefony, krwawo stłumiony strajk w kopalni Wujek — realia, które w opowiadaniu pojawiają się jako zagadkowe znaki.
Tokarczuk pokazuje, że bohater nieświadomie staje się trybem tragicznej historii. Obca perspektywa odsłania absurd i grozę stanu wojennego, a zarazem uniwersalną prawdę o tym, jak łatwo jednostka może zostać uwikłana w wydarzenia, których nie rozumie.
Sceną-kluczem jest moment, gdy bimbrownik tłumaczy profesorowi jednym angielskim słowem „war" (wojna), co się dzieje. To gorzko ironiczne: cała złożona, polska tragedia stanu wojennego mieści się dla cudzoziemca w jednym, niepełnym słowie.
Uważaj na egzaminie! Błąd kardynalny z tej lektury
Najczęstszy błąd w tym pytaniu jest rzeczowy — a właśnie błędy rzeczowe komisja punktuje najsurowiej. Określenie „stan wojenny" w opowiadaniu nigdy nie pada — rozpoznajemy go po dacie (12–13 grudnia 1981) i po szczegółach (czołgi, milczące telefony, aresztowania). To celowy zabieg: świat widziany jest oczami kogoś, kto nie zna nazwy tego, co przeżywa.
Wskazówki do wypowiedzi
Najważniejsze, żeby ocenić problem, a nie streścić lekturę — komisja zna tekst i czeka na Twój sąd. Teza, którą warto postawić: Tokarczuk ukazuje stan wojenny z perspektywy obcokrajowca, który niczego nie rozumie — dzięki tej obcej perspektywie groza tamtych dni staje się zagadkowym, niepokojącym tłem, a opowiadanie pokazuje, jak jednostka może zostać nieświadomie wtłoczona w mechanizm tragicznej historii. Poprowadź wypowiedź przez trzy filary: Perspektywa obcokrajowca = niezrozumienie, Stan wojenny jako tło oraz Funkcja obcej perspektywy — każdy poprzyj konkretną sceną, a nie ogólnikiem.
Kontekst historyczny wpleć w argumentację, zamiast doklejać go na końcu. Stan wojenny (13 XII 1981 – 22 VII 1983): wojsko na ulicach, internowania, zawieszenie swobód obywatelskich, zablokowane telefony, krwawo stłumiony strajk w kopalni Wujek — realia, które w opowiadaniu pojawiają się jako zagadkowe znaki. Pokaż, jak to tło tłumaczy postawy bohaterów, a nie tylko je wymienia. Na koniec wróć do tezy i domknij wywód jednym zdaniem, które wprost odpowiada na polecenie.
Dalszą część opracowania znajdziesz w e-booku
Powyżej masz konspekt — szkielet, który wystarczy, żeby zdać. W e-booku to samo pytanie dostajesz jako gotową wypowiedź na ponad 700 słów: z definicjami pojęć kluczowych, tezą alternatywną, kontekstami zamiennymi i kompletem ostrzeżeń polonistów.
- Pełny tekst wypowiedzi — do przeczytania na głos w 10 minut
- Cztery pytania dogrywki z wzorcowymi odpowiedziami
- Teza alternatywna i konteksty zamienne
- Wszystkie 76 pytań jawnych rozpisanych tym samym systemem
PDF do wydruku · dostęp od razu po zakupie
Strefa dogrywki — przykładowe pytania komisji
Pytanie egzaminatora: Dlaczego Tokarczuk nie nazywa wprost stanu wojennego?
Bo opowiada wydarzenia z perspektywy kogoś, kto nie zna ich nazwy ani sensu. Profesor Andrews widzi czołgi i milczące telefony, ale nie wie, że to stan wojenny.
Brak nazwy jest więc konsekwencją obranej perspektywy. Dzięki niemu czytelnik sam rozpoznaje sytuację po szczegółach, co wciąga go w grę między wiedzą jego a niewiedzą bohatera. To wzmacnia napięcie i czyni grozę bardziej sugestywną niż dosłowny opis.
Komisja rzadko poprzestaje na jednym pytaniu. Przygotuj się też na te — wzorcowe odpowiedzi na wszystkie znajdziesz w e-booku:
- Dlaczego do tego tematu konieczny jest kontekst historyczny?
- Czy spojrzenie z zewnątrz pozwala lepiej zrozumieć jakieś wydarzenie, czy raczej je zniekształca?
- Co mówi o człowieku to, że Andrews zostaje wciągnięty w historię, której nie rozumie?
Ten motyw w innych utworach
- Literatura: J. Dukaj, Wroniec (stan wojenny oczami dziecka); M. Nowakowski, Raport o stanie wojennym; R. Kapuściński, Podróże z Herodotem (spojrzenie podróżnika na obcą rzeczywistość).
- Film: Memento w reż. Christophera Nolana (bohater bez dostępu do kontekstu własnej sytuacji); filmy o stanie wojennym, np. Wszystko, co najważniejsze.
Pobierz komplet 76 opracowań w jednym pliku
Nie szukaj każdego pytania osobno w Google. Wszystkie pytania jawne CKE na maturę ustną 2027, przygotowane przez polonistów, w jednym pliku PDF. Wydrukuj karty konspektów, przećwicz dogrywkę i wejdź na egzamin bez stresu.
Zobacz e-book „Matura ustna 2027"