Eugeniusz Oniegin - opracowanie
Aleksander Puszkin tworzył swój najsłynniejszy poemat dygresyjny przez ponad siedem lat, kreśląc w nim mistrzowską panoramę dziewiętnastowiecznej Rosji. Historia zblazowanego arystokraty służy tu do głębokiej analizy psychologicznej całego pokolenia i krytyki ówczesnych elit. Utwór wprowadził do literatury przełomowy motyw „zbędnego człowieka”, który na stałe zdefiniował rosyjski romantyzm i realizm.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 2 min
Puszkin pisał „Eugeniusza Oniegina” dokładnie 7 lat, 4 miesiące i 17 dni. Prace rozpoczął w maju 1823 roku, a ostateczny kształt nadał dziełu w roku 1831. Pierwsze fragmenty ukazywały się w prasie od 1825 roku, natomiast pełne wydanie ujrzało światło dzienne w 1833 roku. Ostateczna wersja składa się z ośmiu rozdziałów. Autor zrezygnował z pierwotnie planowanych kolejnych części, choć fragmenty tak zwanej „Podróży Oniegina” przetrwały w formie dodatków.
Utwór to klasyczny poemat dygresyjnyGatunek epicki, w którym luźna fabuła jest stale przerywana osobistymi refleksjami i komentarzami narratora., łączący epicką opowieść z głębokim liryzmem. Puszkin stworzył na potrzeby tego dzieła unikalną formę wersyfikacyjną, zwaną strofą onieginowską. Składa się ona z czternastu wersów napisanych jambem. Poeta zastosował w niej rygorystyczny układ rymów: najpierw krzyżowe, potem parzyste, następnie okalające, a całość zamyka dwuwiersz. Ten ostatni element często przybiera formę błyskotliwego aforyzmu. Wbrew powszechnym mitom, tę skomplikowaną strukturę udało się zachować w mistrzowskich przekładach, między innymi w polskim tłumaczeniu Juliana Tuwima.
Akcja ogniskuje się wokół trzech postaci, które reprezentują odmienne postawy życiowe. Tytułowy Eugeniusz to zamożny bywalec petersburskich salonów, cynik i dandy. Jego przeciwieństwem jest Włodzimierz Leński – naiwny, romantyczny poeta i idealista. Trzeci wierzchołek trójkąta stanowi Tatiana Łarina. Początkowo to skromna, prowincjonalna szlachcianka, której szczere wyznanie miłosne Oniegin odrzuca z chłodną wyższością.
Eugeniusz Oniegin to literacki pierwowzór zbędnego człowiekaTyp bohatera w literaturze rosyjskiej: wybitnie inteligentny, ale wyobcowany, cyniczny i niezdolny do celowego działania.. Ten typ bohatera, cierpiącego na „chorobę wieku” i paraliż woli, powracał później w dziełach Lermontowa, Turgieniewa czy Czechowa.
W toku fabuły role się odwracają. Egoizm i niedojrzałość emocjonalna Eugeniusza doprowadzają do tragedii. Kiedy po latach spotyka Tatianę – już jako żonę generała i gwiazdę moskiewskiej socjety – to on staje się stroną odrzuconą. Zblazowany arystokrata kończy jako człowiek całkowicie samotny i przegrany.
Puszkin wykorzystał losy bohaterów do nakreślenia szerokiej panoramy ówczesnej Rosji. Narrator oprowadza czytelnika po zepsutych salonach Petersburga i Moskwy, ale równie dużo uwagi poświęca zaściankowej szlachcie. Dzięki podróżom Oniegina poznajemy jarmarki w guberni niżgorodzkiej i kaukaskie uzdrowiska. Liczne dygresje pełnią tu funkcję społecznego lustra. Autor bezlitośnie punktuje hipokryzję elit i system, w którym inteligentne, wrażliwe jednostki nie potrafią znaleźć dla siebie sensownego miejsca.