Plan losów Józia

Część I: Szkoła dyrektora Piórkowskiego

Powieść rozpoczyna się od zderzenia dorosłego bohatera z absurdem systemu edukacji. To tutaj Józio po raz pierwszy doświadcza brutalnego wtłoczenia w formę niedojrzałości.

• Sen trzydziestoletniego Józia Kowalskiego, przenoszący go w czasy dzieciństwa i wywołujący lęk przed formą.
• Przebudzenie bohatera i spotkanie własnego sobowtóra.
• Niespodziewane pojawienie się w pokoju profesora Pimki – krakowskiego filologa.
• Błyskawiczne upupienieGombrowiczowskie pojęcie oznaczające wtłaczanie człowieka w stan dziecięcej naiwności, niedojrzałości i uległości. Józia i zmienienie go z powrotem w małego chłopca.
• Zapisanie bohatera przez belfra do szkoły dyrektora Piórkowskiego.
• Zetknięcie z uczniami na szkolnym dziedzińcu – Józio ma wrażenie funkcjonowania w sennym koszmarze na jawie.
• Lekcja języka polskiego z profesorem Bladaczką, obnażająca schematyzm nauczania (słynne hasło: „Słowacki wielkim poetą był”).
• Ideologiczny pojedynek na miny między Miętusem (przywódcą uświadomionych „chłopaków”) a Syfonem (liderem niewinnych „chłopiętek”).

Część II: Stancja u Młodziaków

Po ucieczce ze szkoły Józio trafia do środowiska, które pozornie odrzuca tradycję na rzecz postępu. Szybko jednak okazuje się, że nowoczesność to tylko kolejna maska.

• Umieszczenie Józia przez profesora Pimkę na stancji u państwa Młodziaków.
• Stopniowa akceptacja nowej rzeczywistości i próba odnalezienia się w domu inżynierostwa.
• Zderzenie z bezkrytyczną wiarą gospodarzy w łydkęSymbol młodości, sportowej witalności, biologizmu i nowoczesności, którymi fascynuje się rodzina Młodziaków. i szeroko pojętą „nowoczesność”.
• Wizyty profesora Pimki u Młodziaków oraz próby bratania się Miętusa z ich służącą, co stanowi wstęp do jego fascynacji klasą niższą.
• Józio ulega urokowi i formie nowoczesnej pensjonarki, Zuty Młodziakówny.
• Podglądanie gospodyni i jej córki przez dziurkę od klucza w celu zdemaskowania ich sztuczności.
• Przeszukanie szuflady Zuty i odnalezienie listów od jej adoratorów.
• Intryga Józia polegająca na podrobieniu listów miłosnych i zwabieniu w pułapkę Kopyrdy oraz profesora Pimki.
• Nocna schadzka w pokoju Zuty, zdemaskowanie hipokryzji Młodziaków i wybuch wielkiej awantury.

Część III: Dworek w Bolimowie

Ostatni etap podróży to ucieczka na prowincję. Józio i Miętus trafiają do świata ziemiańskiej tradycji, gdzie relacje międzyludzkie są ściśle określone przez pochodzenie społeczne.

• Ucieczka Józia i Miętusa z miasta w poszukiwaniu „prawdziwego, szczerego parobka”.
• Wędrówka przez wyludnioną wieś i spotkanie z agresywnymi chłopami.
• Przypadkowe spotkanie z ciotką Hurlecką i przyjęcie gościny w tradycyjnym dworku w Bolimowie.
• Natrętne próby „bratania się” Miętusa z Walkiem – parobkiem pracującym u wujostwa.
• Złamanie hierarchii społecznej, co doprowadza do nocnej awantury i brutalnego pobicia Walka przez Konstantego i Zygmunta.
• Bunt chłopów i ostateczny rozpad ziemiańskiego porządku.
• Porwanie kuzynki Zosi przez Józia i ich wspólna ucieczka.