Ferdydurke

Trzy światy Józia Kowalskiego

Józio Kowalski ma trzydzieści lat i próbuje być dorosłym pisarzem. Pewnego ranka w jego pokoju zjawia się profesor Pimko, traktuje go jak ucznia i siłą zaprowadza do szkoły. Rozpoczyna się proces bezlitosnego upupianiaUpupianie Proces wtłaczania człowieka w stan infantylności, naiwności i sztucznej niewinności..

Gombrowicz prowadzi bohatera przez trzy odmienne światy. Najpierw Józio trafia do szkoły, która produkuje bezrefleksyjnych ignorantów. Następnie ląduje na stancji u nowoczesnych Młodziaków. Na koniec ucieka na prowincję, do tradycyjnego dworku wujostwa Hurleckich w Bolimowie. Każde z tych miejsc narzuca mu inną rolę. Człowiek według Gombrowicza nie istnieje sam z siebie. Zawsze jest formatowany przez otoczenie.

Galeria postaci i ich maski

Bohaterowie powieści uosabiają konkretne postawy i schematy. Profesor Pimko to ucieleśnienie opresyjnego systemu edukacji. Traktuje uczniów z góry, narzucając im sztuczną niewinność.

Wśród uczniów wyróżniają się dwie skrajności. Miętus wybiera bunt. Szuka autentyczności w brutalności i chłopomaniiChłopomania Fascynacja życiem wsi i chłopstwem, popularna zwłaszcza w okresie Młodej Polski.. Jego przeciwieństwem jest Syfon – prymus ślepo wierzący we wzniosłe ideały i chłopięcą czystość.

Z kolei Zuta Młodziakówna reprezentuje mit wyzwolonej, sportowej nowoczesności. Szybko okazuje się, że jej styl bycia to tylko kolejna sztuczna poza, równie pusta co szlachecka tradycja kultywowana przez Hurleckich.

Słownik Gombrowiczowski: Forma, gęba, pupa, łydka

Powieść opiera się na koncepcji Formy. Gombrowicz udowadnia, że przed formą nie ma ucieczki. Nawet bunt przeciwko niej natychmiast staje się nową pozą.

Pisarz stworzył własny słownik pojęć, które na stałe weszły do języka polskiego:

• Gęba – maska narzucana nam przez innych ludzi. Sposób, w jaki nas postrzegają i zmuszają do określonego zachowania.
• Pupa – symbol infantylizacji. Narzucanie komuś niedojrzałości, traktowanie dorosłego jak dziecka.
• Łydka – znak nowoczesności, kultu młodości, sportu i erotycznego uprzedmiotowienia.

Nietypowa kompozycja

Struktura utworu łamie klasyczne zasady. Główną oś fabularną przerywają dwa niezależne opowiadania: Filidor dzieckiem podszyty oraz Filibert dzieckiem podszyty.

Pełnią one funkcję filozoficznych przerywników. Komentują główny wątek i pokazują uniwersalność mechanizmów opisanych w powieści. Taki zabieg udowadnia, że tekst Gombrowicza to nie tylko fabuła, ale też manifest awangardyAwangarda Zespół prądów w sztuce XX wieku odrzucających dotychczasowe style i poszukujących nowatorskich form wyrazu. literackiej.

Ferdydurke na maturze

Na egzaminie dojrzałości utwór pojawia się najczęściej w tematach o relacji jednostki ze społeczeństwem. Przydaje się do rozprawek o poszukiwaniu własnej tożsamości, roli szkoły czy buncie przeciwko tradycji.

Zestawienia z innymi tekstami kultury nasuwają się same. Walkę z konwencją można porównać z Tangiem Sławomira Mrożka. Z kolei pobyt Józia w Bolimowie to genialna parodia mitu dworku szlacheckiego, znanego z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza.

Człowiek nigdy nie jest w pełni suwerenny. Zawsze tkwi między własnym ja a oczekiwaniami otoczenia. Ta brutalna diagnoza sprzed dekad wciąż pozostaje aktualna.