Problematyka psychologiczna „Makbeta”
William Szekspir w „Makbecie” stworzył niezwykle precyzyjne i wiarygodne portrety psychologiczne postaci, ukazując mechanizmy narodzin zła w ludzkim umyśle. Tytułowy bohater przechodzi ewolucję od lojalnego wodza do ogarniętego paranoją tyrana, który w pełni uświadamia sobie ciężar planowanej zbrodni. Dramat analizuje również wpływ mrocznych ambicji na otoczenie mordercy, obnażając słabości nawet najbardziej szlachetnych jednostek.
Autor: Magdalena Frankiewicz-Piórek
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Narodziny zbrodniczej myśli
Makbet już w pierwszym momencie, gdy dopuszcza do siebie myśl o królobójstwie, doskonale rozumie ciężar konsekwencji. Nazywa swoje pragnienia czarnymi. Nie są to tylko luźne mrzonki. Te wizje poruszają jego sumienie, ponieważ błyskawicznie stają się zarysem faktycznego planu. Bohater drży ze strachu przed samym sobą. Wyczuwa, że jest zdolny do popełnienia okropieństwa.
Od usłyszenia przepowiedni czarownic Makbet płynnie przechodzi od pytania „co zrobić” do knucia „jak to zrobić”. Zaczyna snuć mroczne plany. Aby zdystansować się od własnych zamiarów, używa peryfrazyZabieg stylistyczny polegający na zastąpieniu konkretnego wyrazu rozbudowanym opisem lub omówieniem.. Mówi o zbrodni w formie bezosobowej. Próbuje w ten sposób zminimalizować przyszłą winę i szuka usprawiedliwienia w powszechnym prawie człowieka do słabości.
Niechaj me oko nie patrzy na rękę; / Niechaj się stanie to, na co wzdrygnie się / Patrzeć me oko, kiedy to się stanie.
Szekspir zrewolucjonizował sposób ukazywania zła w literaturze. W średniowiecznych moralitetach zło było siłą zewnętrzną, często uosabianą przez diabła. W „Makbecie” zło ma wymiar czysto psychologiczny – rodzi się w umyśle człowieka, a czarownice jedynie katalizują ukryte pragnienia bohatera.
Obłuda i gra pozorów
Wszystko, co dzieje się w sercu Makbeta, widz poznaje dzięki solilokwiomMonolog postaci wypowiadany na osobności, ujawniający widzom jej najskrytsze myśli i motywacje.. Bohater głośno zwierza się ze swoich rozterek. W relacjach z innymi ludźmi staje się jednak mistrzem obłudy. Wobec króla Dunkana pozostaje posłuszny i lojalny. Nie daje po sobie poznać, wokół czego krążą jego myśli.
Dunkan jest absolutnie pewny szlachetności swojego wodza. Bezgranicznie mu ufa. Rozmawia o tym z Bankiem, nieświadomy grożącego mu niebezpieczeństwa. Ta sytuacja budzi współczucie dla wyidealizowanego władcy, który szczerze kocha swojego przyszłego zabójcę.
Milczenie Banka
Z psychologicznego punktu widzenia fascynująca jest postawa Banka. Mógł on ostrzec króla. Widział niepokój przyjaciela po sprawdzeniu się pierwszych części wróżby. Wiedział, że Makbet uwierzył w słowa wiedźm, a w jego głowie zrodziła się myśl o tronie. Banko jednak milczy.
Dlaczego rozsądny i logicznie myślący wódz nie reaguje? On również nie potrafi zapomnieć o części przepowiedni, która dotyczy jego własnego potomstwa. Szekspir pokazuje tu potężną siłę podszeptów zła. Ulega im nie tylko porywczy Makbet, ale także ostrożny i stateczny Banko. Obaj wpadają w pułapkę własnych ambicji.
Paranoja i mechanizm zbrodni
Haniebny czyn bezpowrotnie zatruwa umysł głównego bohatera. W scenie rozmowy ze zbójcami, tuż przed ucztą, Makbet jest już zupełnie innym człowiekiem. Wcześniej wahał się, bał i popadał w odrętwienie. Teraz z zimną krwią knuje zasadzkę przeciwko Bankowi. Widzi śmiertelnego wroga w dawnym przyjacielu.
Mechanizm zbrodni niszczy psychikę mordercy. Makbet staje się przebiegły. Wynajmuje szajkę, by zabiła Banka i jego syna. Perfidnie manipuluje mężczyznami. Podjudza ich do krwawej zemsty, wmawiając im, że to Banko jest winien ich życiowych niepowodzeń. Ton uzurpatoraOsoba, która nielegalnie, często siłą lub podstępem, przejmuje władzę w państwie. jest stanowczy i zdecydowany.
Złudzenie przeznaczenia
Do samego końca Makbet pozostaje człowiekiem, który cierpi, ale nie potrafi zaakceptować zbliżającej się klęski. Zaślepia go hybrisZuchwała pycha bohatera, która zaślepia go i prowadzi do buntu przeciwko prawom boskim lub ludzkim.. Nie myśli o sobie jako o okrutnym tyranie. Uważa, że całe jego życie jest po prostu wypełnieniem fatumWierzenie w nieuchronne, z góry określone przeznaczenie, przed którym człowiek nie może uciec..
Bohater fatalnie odczytuje ostatnie wizje zesłane przez wyrocznięMiejsce lub osoba przekazująca przepowiednie, często sformułowane w sposób wieloznaczny i zagadkowy.. Nie przewidział, że słowa zjaw mają podwójne dno i nie można ich traktować dosłownie. Makbet ginie, ale do ostatnich chwil pozostaje autentyczny psychologicznie. Jego tragizmKategoria estetyczna oznaczająca konflikt wartości, prowadzący bohatera do nieuchronnej katastrofy. polega na tym, że sam zbudował pułapkę, z której nie było już ucieczki.