Zagadnienia filozoficzne „Makbeta” - problem ludzkiego losu
Dramat Williama Szekspira stawia fundamentalne pytanie o granice ludzkiej wolności w starciu z przeznaczeniem. Analiza roli czarownic pozwala zrozumieć mechanizmy zła i moralnego upadku głównego bohatera. Tekst bada, czy zbrodnie szkockiego wodza były z góry zapisanym fatum, czy wynikiem jego własnych, świadomych decyzji.
Autor: Magdalena Frankiewicz-Piórek
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Fatum czy wolna wola?
Szekspir w Makbecie zderza ze sobą dwie wykluczające się wizje świata. Z jednej strony mamy człowieka obdarzonego wolną wolą, z drugiej – nieuchronne fatumWierzenie w nieodwracalne, z góry określone przeznaczenie, przed którym człowiek nie może uciec.. Świat przedstawiony w tragedii przesiąknięty jest okrucieństwem i mrocznymi wierzeniami. Zło rodzi kolejne zło, a każda zbrodnia ściąga na sprawcę nieodwracalną klątwę. Rodzi się więc pytanie o faktyczną odpowiedzialność bohatera za popełnione czyny.
Kim są Weird Sisters?
Kluczową rolę w kreowaniu mrocznej rzeczywistości odgrywają wiedźmy. W angielskim oryginale Szekspir nazywa je Weird Sisters.
Staroangielskie słowo wyrd oznaczało los lub przeznaczenie. W mitologii nordyckiej i germańskiej odnosiło się do bogiń przędących nici ludzkiego życia, podobnie jak greckie Mojry. Szekspir celowo nawiązał do tego mitu, nadając swoim czarownicom moc wpływania na bieg historii.
Wiedźmy same chwalą się swoją mściwością. W pierwszej scenie jedna z nich opowiada, jak ukarała żonę marynarza za odmowę poczęstowania kasztanami. Zły los spadł nie na samą kobietę, ale na jej niewinnego męża, kapitana statku „Tygrys”. Ta krótka opowieść pokazuje, że siły nadprzyrodzone w dramacie działają kapryśnie i bezlitośnie.
„Tak pięknego i ponurego dnia nie widziałem”
Zanim Makbet spotyka czarownice, wypowiada znamienne słowa:
„Tak ponurego dnia i tak pięknego,
Jak żyję, nigdy jeszcze nie widziałem”.
To zdanie idealnie oddaje dysonansBrak harmonii, zgrzyt; w literaturze często oznacza sprzeczność między elementami świata przedstawionego. panujący w świecie utworu. Zwycięstwo na polu bitwy miesza się z krwawą rzezią i nienaturalną pogodą. Makbet wraca z wojny jako bohater. Lady Makbet wspomina później, że jej mąż był początkowo człowiekiem pełnym „mleka ludzkiej łagodności”.
Kiedy jednak na wrzosowisku pojawiają się trzy zjawy, wódz chłonie ich słowa bez cienia krytycyzmu. Jego towarzysz, BankoPrzyjaciel Makbeta i wódz wojsk szkockich. W przeciwieństwie do głównego bohatera zachowuje zdrowy rozsądek i dystans wobec przepowiedni czarownic., zachowuje trzeźwy umysł i ostrzega przed narzędziami ciemności. Makbet przeciwnie – natychmiast pragnie poznać szczegóły. Jego umysł okazuje się niezwykle podatnym gruntem na ziarno ambicji zasiane przez wiedźmy.
Wewnętrzne demony czy zewnętrzne siły?
Szekspir celowo nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, kto pociąga za sznurki. Przepowiednia czarownic uruchamia lawinę zdarzeń, ale to Makbet fizycznie chwyta za sztylet. Zbrodnie są ostatecznie wynikiem jego decyzji.
Współczesna interpretacja psychologicznaSposób odczytania dzieła literackiego skupiający się na wewnętrznych motywacjach, emocjach i podświadomości bohaterów. sugeruje wręcz, że wiedźmy mogą być jedynie materializacją ukrytych pragnień wodza. Uosabiają jego wewnętrzny głos, który kusi do sięgnięcia po władzę za wszelką cenę. Niezależnie od tego, czy uznamy Weird Sisters za realne demony, czy za projekcję umysłu, przepowiednia nie zdejmuje z Makbeta winy. Bohater sam wybiera drogę zła, a fatum jedynie ułatwia mu postawienie pierwszego kroku.