Europa w okresie romantyzmu
Epoka romantyzmu w Europie ukształtowała się w cieniu wielkich wstrząsów politycznych, od rewolucji francuskiej po Wiosnę Ludów. Zmiany granic, upadek starych monarchii i narodziny nowych ideologii bezpośrednio wpłynęły na literaturę i postawy twórców tego okresu. Pisarze reagowali na historyczne burze, stawiając w centrum jednostkę walczącą o wolność narodową oraz osobistą.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Iskra, która podpaliła Europę
Wydarzeniem, które na zawsze zmieniło stosunki społeczne i dało impuls do narodzin romantyzmu, była Wielka Rewolucja Francuska (1789–1794). Wybuchła z powodu fatalnej sytuacji ekonomicznej i nieudolnych rządów absolutnych Ludwika XVI. Społeczeństwo dzieliło się na trzy stany: szlachtę, duchowieństwo oraz stan trzeciNajliczniejsza grupa społeczna we Francji, obejmująca chłopów, mieszczan i burżuazję, pozbawiona przywilejów politycznych., który stanowił ogromną większość obywateli i ponosił największe ciężary podatkowe. To właśnie ta grupa wywołała bunt.
14 lipca 1789 roku lud Paryża zdobył Bastylię. Miesiąc później podpisano Deklarację Praw Człowieka i Obywatela, gwarantującą wolność, równość i prawo do własności. Francja przeszła burzliwą drogę: od monarchii konstytucyjnej, przez dyktaturę jakobinów, aż po rządy dyrektoriatu. Chaos zakończył w 1799 roku Napoleon Bonaparte, przejmując władzę i ogłaszając się później cesarzem.
- 1789Zdobycie Bastylii
Początek rewolucji francuskiej i symboliczny upadek absolutyzmu.
- 1804Koronacja Napoleona
Bonaparte zostaje cesarzem Francuzów, niosąc Europie nowy kodeks prawny.
- 1815Bitwa pod Waterloo
Ostateczna klęska Napoleona i koniec jego hegemonii w Europie.
Kongres wiedeński i nowy ład
Okres napoleoński przyniósł podbój niemal całej Europy. Dopiero klęska Wielkiej Armii w kampanii moskiewskiej (1812) i ostateczne starcie pod Waterloo zmusiły cesarza do abdykacji. Zwycięskie mocarstwa postanowiły cofnąć czas. Nowy porządek ustalił kongres wiedeńskiKonferencja mocarstw (1814–1815) mająca na celu przywrócenie w Europie granic i ustrojów sprzed rewolucji francuskiej., którego akt końcowy podpisano 9 czerwca 1815 roku.
Głos decydujący miały Rosja, Prusy, Austria, Wielka Brytania i Francja. Rozpoczął się czas tzw. Koncertu Mocarstw. Na trony wróciły obalone dynastie (m.in. Burbonowie we Francji). Utworzono zależne od Rosji Królestwo Polskie, Związek Niemiecki oraz Królestwo Niderlandów. Włochy pozostały rozbite, a Szwajcarii zagwarantowano neutralność.
Aby utrzymać stary porządek i tłumić wszelkie bunty, władcy Rosji, Austrii i Prus zawiązali Święte Przymierze. Dla romantyków (w tym dla Adama Mickiewicza w „Dziadach cz. III”) sojusz ten stał się symbolem tyranii i zniewolenia narodów, z którym należało walczyć za wszelką cenę.
Starcie ideologii
Mimo prób powrotu do feudalizmu, społeczeństwa europejskie pragnęły zmian. Rozwój przemysłu i echa rewolucji sprawiły, że na sile przybrały nowe prądy myślowe, które ukształtowały polityczny krajobraz epoki.
Głosił wolność jednostki i równość wobec prawa. Jego przedstawiciele (John Stuart Mill, Alexis de Tocqueville) żądali ograniczenia władzy państwa. W gospodarce przybrał formę leseferyzmuPogląd ekonomiczny (Adam Smith, David Ricardo) postulujący całkowitą wolność gospodarczą i brak ingerencji państwa w rynek..
Odpowiedź na chaos rewolucji. Myśliciele tacy jak Edmund Burke bronili tradycji, religii i silnej władzy monarchicznej, sprzeciwiając się gwałtownym zmianom społecznym.
Ruch stający w obronie wyzyskiwanych robotników. Karol Marks i Fryderyk Engels postulowali obalenie kapitalizmu i stworzenie społeczeństwa bezklasowego.
Wiosna Ludów – romantyczny zryw Europy
Dążenia niepodległościowe i wolnościowe, napędzane przez romantyczną wiarę w siłę narodu, doprowadziły do wybuchu Wiosny LudówSeria rewolucji i powstań narodowych w Europie w latach 1848–1849, wymierzonych w absolutyzm i porządek wiedeński.. Dzięki kolei i telegrafowi informacje o buntach błyskawicznie rozprzestrzeniały się po kontynencie. Wcześniej sukcesem zakończyły się walki o niepodległość Grecji i Belgii (1830).
Fala rewolucji ruszyła w 1848 roku. We Francji wybuchła rewolucja lutowa, która obaliła króla i ustanowiła II Republikę. W marcu zamieszki ogarnęły Wiedeń, wymuszając chwilową liberalizację w Cesarstwie Habsburgów. Zryw przeniósł się na Czechy, gdzie w kwietniu zwołano zjazd Słowian w Pradze. Miasto zostało jednak szybko spacyfikowane przez generała Alfreda Windischgrätza.
15 marca 1848 roku o swoją wolność upomnieli się MadziarzyHistoryczna i narodowa nazwa Węgrów. Ich powstanie z 1848 roku było jednym z najsilniejszych zrywów Wiosny Ludów.. Węgierskie powstanie niepodległościowe odnosiło sukcesy, dopóki cesarz Franciszek Józef nie poprosił o pomoc cara Rosji, Mikołaja I. Rosyjskie wojska krwawo stłumiły bunt w 1849 roku.
Równolegle trwały próby zjednoczenia rozbitych państw. W marcu 1848 roku doszło do walk w Berlinie. Zwołany we Frankfurcie parlament próbował stworzyć zjednoczone Niemcy pod przewodnictwem Prus, ale inicjatywa upadła. Podobny los spotkał Włochów. Powstańcy walczyli z austriacką okupacją, tworząc na krótko Republikę Wenecji oraz Republikę Rzymską (po ucieczce papieża). Austria ostatecznie odzyskała kontrolę nad Półwyspem Apenińskim.
Koniec epoki
Choć Wiosna Ludów została brutalnie stłumiona, trwale zmieniła Europę. Zniesiono feudalizm w monarchii habsburskiej i Związku Niemieckim, a chłopi zyskali uwłaszczenieNadanie chłopom na własność uprawianej przez nich ziemi oraz zwolnienie ich z obciążeń feudalnych (pańszczyzny).. Zrobiono pierwsze, nieśmiałe kroki ku zjednoczeniu Włoch i Niemiec.
Dla kultury europejskiej rok 1848 oznaczał symboliczną śmierć romantyzmu. Klęska zrywów narodowych pogrzebała wiarę w poezję, która miała zmieniać świat, oraz w mesjanizm. Społeczeństwa odrzuciły romantyczny idealizm na rzecz twardego realizmu, co otworzyło drogę nowej epoce – pozytywizmowi.