Motyw metamorfozy w Sklepach cynamonowych
Motyw metamorfozy w „Sklepach cynamonowych” Brunona Schulza stanowi fundament konstrukcji świata przedstawionego, w którym materia nieustannie zmienia swoje formy. Przemiany bohaterów i ożywianie martwych przedmiotów obrazują płynność granic między człowiekiem, zwierzęciem a rzeczą. Zjawisko to służy ukazaniu ucieczki przed szarą codziennością oraz odzwierciedla specyfikę dziecięcej wyobraźni.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W prozie Schulza transformacja nie jest magicznym zaklęciem ani karą. To naturalny stan materiiW filozofii Schulza substancja tworząca świat, która jest plastyczna, żywa i zdolna do przyjmowania dowolnych form., która nieustannie pulsuje i wymyka się sztywnym ramom. Granica oddzielająca świat ludzi od królestwa zwierząt czy przedmiotów po prostu tu nie istnieje.
Rzeczywistość przypomina gęstą tkankę. Można ją dowolnie rozcinać i zszywać na nowo. Każda forma egzystencji to zaledwie tymczasowy przystanek w nieskończonym procesie ewolucji i rozpadu. Nic nie ma ostatecznego kształtu.
Jak motyw się przejawia?
Ojciec upodabniający się do insekta
W opowiadaniu „Karakany” kupiec Jakub stopniowo traci ludzkie cechy. Zaczyna spędzać czas na podłodze, fascynuje go ciemność i szczeliny w deskach. Zmiana dokonuje się powoli, na zasadzie cichej osmozyTu w znaczeniu przenikania się cech dwóch różnych światów – ludzkiego i owadziego..
Bohater przejmuje sposób poruszania się owadów. Jego sylwetka zlewa się z rojami insektów zamieszkującymi stary dom. Proces ten pozbawiony jest dramatyzmu, przypomina raczej powolne zapadanie się w inny wymiar istnienia.
Ptasie obsesje i interwencja Adeli
Zupełnie inny wymiar przyjmuje transformacja w opowiadaniu „Ptaki”. Zimowy pokój zamienia się w egzotyczną wylęgarnię, a gospodarz przejmuje zachowania swoich skrzydlatych podopiecznych. Jego ruchy stają się nerwowe, mowa przypomina urywany skrzek.
Kulminacją jest pojawienie się ogromnego kondoraWielki ptak drapieżny, który w opowiadaniu staje się niemal lustrzanym odbiciem zafascynowanego nim bohatera., z którym mężczyzna dzieli uderzające podobieństwo. Brutalny koniec tej ptasiej utopii kładzie służąca Adela. Wkracza z miotłą i jednym prozaicznym gestem wypędza całe stado, sprowadzając domownika z powrotem do parteru.
Ożywiona materia i manekiny
Zjawisko to działa w obu kierunkach, co udowadnia „Traktat o manekinach”. Martwe przedmioty zyskują tu potencjał życia. Krawieckie lalki przestają być zwykłymi rekwizytami w sklepie.
Stają się bytami zawieszonymi w próżni, istotami niedoskonałymi, powołanymi do istnienia przez domowego demiurgaW filozofii starożytnej stwórca świata materialnego; u Schulza – twórca nadający formę martwej materii.. Kawałek drewna czy płótna kryje w sobie iskrę egzystencji, czekającą tylko na odpowiedni impuls.
Funkcja motywu
Płynność form kwestionuje stabilność i logiczny porządek świata. Zjawiska nadprzyrodzone stają się normą, obnażając iluzję stałej tożsamości. Degradacja autorytetu głowy rodziny niesie głęboki sens psychologiczny. To desperacka ucieczka przed odpowiedzialnością za prowadzony interes i sztywnymi regułami dorosłości. Im głębiej bohater zanurza się w swoje obsesje, tym skuteczniej odcina się od obowiązków kupca i męża.
Brunon Schulz tworzył własną, prywatną mitologię. Opierała się ona na przekonaniu, że w dzieciństwie świat odbieramy w sposób magiczny, a z wiekiem tracimy tę zdolność. Powrót do płynnej rzeczywistości to próba odzyskania tego utraconego, mitycznego czasu.
Cały cykl opowiadańZbiór samodzielnych utworów połączonych wspólnym tematem, narratorem lub miejscem akcji. spaja perspektywa narratora – młodego Józefa. Dla dziecka granice między wyobraźnią a twardą rzeczywistością są naturalnie zatarte. Pamięć chłopca rejestruje fantastyczne zdarzenia nie jako poetyckie metaforyŚrodek stylistyczny polegający na nietypowym połączeniu słów, nadający im nowe, przenośne znaczenie., ale jako twarde fakty. Taka dosłowna wiara we własne, zniekształcone wspomnienia buduje unikalny, onirycznyKonwencja literacka polegająca na ukazywaniu rzeczywistości na wzór marzenia sennego, z jego alogicznością i płynnością. klimat całego utworu.