Motyw naiwności i głupoty ludzkiej w Kandydzie
Motyw naiwności i głupoty ludzkiej w Kandydzie obnaża absurd ślepej wiary w autorytety oraz oderwane od rzeczywistości systemy myślowe. Wolter ukazuje zderzenie optymistycznych teorii z brutalnością świata, w którym królują katastrofy, przemoc i fanatyzm. Utwór ostatecznie odrzuca dogmatyzm na rzecz praktycznego działania i skupienia się na użytecznej pracy.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw w skrócie
Naiwność w powiastce filozoficznejGatunek prozy narracyjnej, w którym fabuła służy zilustrowaniu określonej tezy filozoficznej lub moralnej. Woltera to nie wrodzona wada jednostki, lecz powszechny mechanizm wypierania niewygodnej prawdy. Ludzie masowo funkcjonują w świecie iluzji, które sami sobie tworzą lub bezkrytycznie przejmują od rzekomych mędrców. Głupota polega tu na całkowitej odporności na doświadczenie empiryczne. Nawet najbardziej drastyczne wydarzenia nie potrafią zburzyć raz przyjętego światopoglądu. Autor kpi z systemu, w którym człowiek woli trzymać się pięknej, choć absurdalnej teorii, zamiast wyciągać logiczne wnioski z bolesnej rzeczywistości.
Jak motyw się przejawia?
Edukacja w zamku Westfalii
Pierwsze sceny utworu to obraz hodowli posłusznych wyznawców. W prowincjonalnym zamku barona Thunder-ten-tronckh młody Kandyd chłonie wykłady Panglossa o celowości wszystkiego na świecie. Dowiaduje się, że nosy stworzono po to, by nosić okulary, a nogi – by zakładać na nie pończochy. Chłopak nie zadaje pytań i nie żąda dowodów. Przyjmuje te rewelacje za pewnik wyłącznie dlatego, że głosi je lokalny autorytet.
Trzęsienie ziemi w Lizbonie
Katastrofa niszcząca stolicę Portugalii staje się brutalnym testem dla wyznawców optymizmu filozoficznegoPogląd zakładający, że istniejący świat jest najlepszym z możliwych i panuje w nim racjonalna harmonia.. Kiedy miasto wali się w gruzy, a tysiące ludzi ginie, dogmatycy natychmiast próbują wtłoczyć tę tragedię w ramy swojego systemu. Tłumaczą, że siarka pod ziemią musi krążyć w określony sposób, co rzekomo usprawiedliwia śmierć niewinnych. Chwilę później ocaleli trafiają w ręce inkwizycji i stają się ofiarami auto da féPubliczne ogłoszenie i wykonanie wyroku (często spalenia na stosie) wydanego przez hiszpańską lub portugalską inkwizycję.. Mimo chłosty i widma szubienicy, nie zmieniają swoich przekonań ani o jotę.
Opowieść Starej
Na tle bezkrytycznych marzycieli wyraźnie odznaczają się postacie myślące pragmatycznie. Stara kobieta dzieli się wstrząsającą historią swojego życia, pełną gwałtów, niewoli i utraty pośladka na rzecz głodujących janczarówElitarne oddziały piechoty w imperium osmańskim, słynące z brutalności i żelaznej dyscypliny.. Nie próbuje dorabiać do tego pasma nieszczęść żadnej wzniosłej ideologii.
Sto razy chciałam się zabić, ale ciągle kochałam życie. Ta śmieszna słabość to może jeden z naszych najgłupszych instynktów.
Bohaterka doskonale zdaje sobie sprawę z własnej irracjonalności. Ta szczerość i brak złudzeń pozwalają jej przetrwać w brutalnym świecie znacznie skuteczniej niż wyznawcom wzniosłych idei.
Funkcja motywu
Wolter napisał swoje dzieło w reakcji na autentyczne trzęsienie ziemi w Lizbonie z 1755 roku. Wydarzenie to wstrząsnęło ówczesną Europą i wywołało gorącą debatę na temat teodyceiKoncepcja filozoficzno-teologiczna próbująca pogodzić istnienie dobrego, wszechmocnego Boga z istnieniem zła na świecie..
Ukazanie powszechnej bezmyślności służy ostrej krytyce społecznej. Satyra uderza w każdą warstwę bez wyjątku. Wyśmiewa arystokrację traktującą prowincjonalne dworki jak WersalWspaniały pałac królów francuskich pod Paryżem, symbol absolutnej władzy i niewyobrażalnego luksusu., duchowieństwo wymierzające okrutne kary za herezję oraz prosty lud, który traktuje egzekucje jak darmowe widowisko. Nikt nie ma monopolu na rozum.
Ostateczna wymowa dzieła odrzuca bierny fatalizmWiara w przeznaczenie i nieuchronność losu, na który człowiek nie ma żadnego wpływu.. Słynne wezwanie do uprawiania własnego ogrodu to zachęta do skupienia się na konkretnej, pożytecznej pracy. Zamiast tworzyć wielkie, oderwane od życia teorie, należy zająć się tym, na co ma się realny wpływ.