Kandyd - bohaterowie
Zestawienie bohaterów powiastki filozoficznej Woltera ukazuje galerię postaci uwikłanych w absurdalne i tragiczne zrządzenia losu. Każda sylwetka reprezentuje odmienną postawę wobec cierpienia, od ślepego optymizmu po skrajny pesymizm. Analiza ich losów pozwala zrozumieć krytykę osiemnastowiecznych systemów myślowych oraz ideę praktycznego działania.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 6 min
Spis treści
Kandyd
Tytułowy bohater to nieślubny siostrzeniec westfalskiego barona, wychowany w zamku Thunder-ten-tronckh w atmosferze beztroski. Od dziecka chłonie nauki Panglossa, który wpaja mu przekonanie o życiu w najlepszym z możliwych światów. Wygnany z raju po odkryciu jego romansu z Kunegundą, wyrusza w wieloletnią tułaczkę przez Europę, Amerykę Południową i Turcję. Na każdym kroku zderza się z wojną, inkwizycjąInstytucja Kościoła katolickiego powołana do śledzenia i zwalczania herezji, często stosująca tortury., trzęsieniem ziemi i ludzką podłością.
Długo kurczowo trzyma się wpojonych dogmatów, szukając w nieszczęściach potwierdzenia wyższego porządku. Naiwność ustępuje miejsca sceptycyzmowi dopiero po spotkaniu okaleczonego niewolnika w Surinamie i rozmowach z pesymistą Marcinem. Finał wędrówki nie przynosi filozoficznego objawienia. Kandyd osiada na małej farmie i uznaje, że jedynym sensownym zajęciem jest uprawa własnego ogródka, odrzucając wielkie systemy na rzecz codziennej pracy.
Rozwiń: Charakterystyka Kandyda - ewolucja bohatera od naiwności do dojrzałości (czas czytania: 5 min)Pangloss
Nauczyciel Kandyda i filozof głoszący radykalny optymizm. Jego dewizą jest twierdzenie, że wszystko dzieje się ku najlepszemu. Wolter uczynił z niego bezlitosną karykaturę myślicieli oderwanych od rzeczywistości. Pangloss traci nos i ucho przez syfilis, zostaje powieszony na auto-da-féUroczyste ogłoszenie i wykonanie wyroków inkwizycji, często połączone z paleniem heretyków na stosie., cudem przeżywa, a następnie trafia na galery.
Mimo tych makabrycznych doświadczeń przy każdej okazji wygłasza te same optymistyczne tyrady. Postać ta demonstruje absurd doktryny zmuszającej do racjonalizowania cierpienia zamiast jego eliminacji. Nawet w finale, osiedliwszy się na farmie, nie wyciąga żadnych wniosków i uparcie broni swojej teorii.
Postać Panglossa to bezpośredni atak Woltera na filozofię Gottfrieda Wilhelma Leibniza. Leibniz twierdził, że Bóg, będąc doskonałym, musiał stworzyć "najlepszy z możliwych światów", a zło jest tylko koniecznym elementem większej, dobrej całości. Wolter uważał to za okrutne i naiwne w obliczu realnego cierpienia.
Kunegunda
Córka westfalskiego barona, pierwsza miłość Kandyda i główna siła napędowa jego wędrówki. Na początku powiastki filozoficznejGatunek prozy oświeceniowej, w którym fabuła służy zilustrowaniu i obronie konkretnej tezy filozoficznej lub moralnej. jest naiwną, piękną arystokratką, traktowaną niemal wyłącznie jako obiekt pożądania. W trakcie fabuły doświadcza gwałtu i niewoli, stając się kolejno własnością bułgarskiego żołnierza, żydowskiego kupca i wielkiego inkwizytora.
Gdy Kandyd w końcu ją odnajduje i może poślubić, uroda Kunegundy bezpowrotnie przemija. Kobieta staje się zgorzkniała i zrzędliwa. Wolter dekonstruuje w ten sposób romantyczny ideał wiecznej miłości, wyśmiewając wierność marzeniu, które dawno straciło swój pierwotny kształt.
Rozwiń: Charakterystyka Kunegundy - dekonstrukcja romantycznego ideału (czas czytania: 4 min)Marcin
Holenderski uczony, którego Kandyd spotyka w Surinamie i zabiera w dalszą podróż. Stanowi całkowite przeciwieństwo Panglossa. Jako zdeklarowany pesymista i manichejczykSystem religijny zakładający odwieczną, równorzędną walkę dwóch sił: dobra (światła) i zła (ciemności). twierdzi, że Bóg oddał świat diabłu, a zło to naturalny stan rzeczy.
Jego cyniczne diagnozy niemal zawsze sprawdzają się w praktyce, co czyni go postacią bliższą prawdzie niż naiwny optymista. Wolter nie kreuje go jednak na bohatera pozytywnego. Pesymizm pozbawiony woli zmiany okazuje się równie jałowy jak ślepa wiara w doskonałość świata.
Rozwiń: Charakterystyka Marcina - pesymista i manichejczyk (czas czytania: 3 min)Stara służąca
Opiekunka Kunegundy i jedna z najbardziej wyrazistych postaci drugoplanowych. Jest córką papieża Urbana X i księżniczki Palestriny, co samo w sobie stanowi satyryczny cios w hipokryzję duchowieństwa. Jej życiorys to brutalny katalog nieszczęść. Utraciła matkę, dawną piękność, a nawet jeden pośladek, odcięty podczas oblężenia przez wygłodniałych żołnierzy.
Wciąż jednak żyje, wykazując się niezwykłą zaradnością i gorzką ironią. Funkcjonuje jako głos twardego doświadczenia. To ona udziela młodym rad pozwalających przetrwać najgorsze kryzysy. Jej historia ilustruje tezę, że każdy człowiek nosi w sobie własną, ukrytą tragedię.
Cacambo
Służący i towarzysz Kandyda w Ameryce Południowej. Jako MetysPotomek Indianina i osoby rasy białej, w tym kontekście symbolizujący połączenie dwóch kultur., syn Europejczyka i Indianki, zna realia Nowego Świata od podszewki. Jest postacią na wskroś praktyczną, przebiegłą i lojalną. Wielokrotnie ratuje Kandydowi życie dzięki sprytowi i znajomości lokalnych języków oraz obyczajów.
Jego postawa ostro kontrastuje z filozoficzną bezradnością głównego bohatera. Tam, gdzie Kandyd szuka metafizycznego sensu, Cacambo po prostu działa. Autor czyni z niego żywy argument za wyższością praktycznego rozumu nad pustą spekulacją.
Baron Thunder-ten-tronckh
Ojciec Kunegundy to uosobienie arystokratycznej pychy i zamkniętego, hierarchicznego świata. Jego zamek przedstawiony jest z kpiącym przerysowaniem jako wspaniała rezydencja, choć w rzeczywistości to prowincjonalna siedziba zapatrzonego w siebie szlachcica. Wygnanie Kandyda za pocałunek z córką uruchamia całą lawinę zdarzeń. Baron pełni funkcję katalizatora akcji, reprezentując absurdalne przywiązanie do tytułów rodowychW feudalizmie wyznaczniki statusu społecznego, często opierające się na liczbie szlacheckich przodków (tzw. kwarterach). w obliczu brutalnej rzeczywistości.
Brat Kunegundy
Syn barona, który po rzezi w zamku zostaje uratowany i robi karierę jako jezuicki oficer w Paragwaju. Choć obaj z Kandydem cudem uniknęli śmierci i początkowo cieszą się ze spotkania, młody baron natychmiast wraca do arystokratycznej arogancji. Kategorycznie sprzeciwia się małżeństwu siostry z głównym bohaterem, wypominając mu brak odpowiedniego pochodzenia.
Kandyd w przypływie gniewu przebija go szpadą. Scena ta kompromituje zakon jezuitówZakon katolicki, który w Ameryce Południowej tworzył własne, zmilitaryzowane państewka (tzw. redukcje paragwajskie). i pokazuje, że żaden szlachcic nie wyciąga wniosków z własnych cierpień.
Pococurante
Wenecki senator i obrzydliwie bogaty arystokrata, który ma wszystko, a mimo to jest śmiertelnie znudzony. Kandyd odwiedza go, naiwnie sądząc, że wreszcie znalazł wzór człowieka absolutnie szczęśliwego. Szybko okazuje się, że Pococurante gardzi muzyką, klasyczną literaturą, malarstwem i polityką. Krytykuje dzieła Homera i Horacego, nie potrafiąc czerpać radości z niczego.
Wolter posługuje się tą postacią, by udowodnić, że bogactwo i brak cierpienia nie gwarantują spełnienia. Przesyt i chroniczna nuda potrafią być równie niszczące jak fizyczna nędza.
Imię Pococurante pochodzi z języka włoskiego (poco curante) i dosłownie oznacza "mało dbający" lub "obojętny". Idealnie oddaje to jego zblazowaną postawę wobec największych osiągnięć ludzkiej kultury.
Sześciu detronizowanych królów
W weneckiej karczmie, podczas trwania karnawału, Kandyd spotyka sześciu byłych władców. Utracili oni swoje trony i zmuszeni są błąkać się po Europie. To skondensowana satyra na niestałość fortuny i złudzenia nierozerwalnie związane z władzą. Każdy z nich opowiada krótką historię swojego spektakularnego upadku. Zestawienie sześciu zdetronizowanych monarchów przy jednym, skromnym stole dobitnie demonstruje, że nawet najwyższe zaszczyty nie chronią przed kaprysami losu.