Lady Makbet jako archetyp kobiety-zbrodniarki
Lady Makbet to jedna z najbardziej złożonych psychologicznie postaci w literaturze, łącząca cechy bezwzględnej zbrodniarki z oddaną mężowi kobietą. Jej ewolucja prowadzi od demonicznej determinacji i odrzucenia ludzkich uczuć aż po całkowity upadek psychiczny i obłęd. Szekspir ukazuje na jej przykładzie niszczącą siłę tłumionego sumienia, które ostatecznie doprowadza bohaterkę do samobójstwa.
Autor: Magdalena Frankiewicz-Piórek
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Demoniczna inspiratorka zbrodni
Na początku dramatu żona Makbeta jawi się jako postać na wskroś mroczna. O jej prawdziwych motywacjach dowiadujemy się z monologuDłuższa wypowiedź jednej postaci, często ujawniająca jej wewnętrzne przemyślenia i motywacje. w pierwszym akcie, wygłoszonego tuż po lekturze listu od męża. Makbet dzieli się w nim ze swoją „towarzyszką wielkich dni” radością z usłyszanej przepowiedni. Kobieta błyskawicznie analizuje sytuację. Doskonale rozumie podwójne dno słów czarownic. Z jednej strony to obietnica absolutnej władzy, z drugiej – zapowiedź wejścia na ścieżkę zła i moralnego zniszczenia.
Lady Makbet zna swojego męża na wylot. Wie, że drzemie w nim ambicja, ale brakuje mu bezwzględności. Trafnie punktuje jego wewnętrzne rozdarcie:
Masz ambicję, chciałbyś być wielkim, lecz wszystko chcesz zdobyć bez nikczemności. Chciałbyś zajść wysoko i pozostać czystym. Chciałbyś grać uczciwie, a jednak wygrać nieuczciwą grę.
Te słowa idealnie oddają stan ducha głównego bohatera. Kobieta przeczuwa, że Makbet myśli o przyspieszeniu biegu wydarzeń, ale powstrzymują go ludzkie uczucia i prawość. Postanawia wziąć sprawy w swoje ręce. Przyjmuje postawę opartą na makiawelizmiePostawa cyniczna, zakładająca, że cel uświęca środki, a w drodze do władzy dozwolone jest każde oszustwo., odrzucając wszelkie skrupuły.
Wyrzeczenie się natury i macierzyństwa
Aby zrealizować plan, Lady Makbet musi zabić w sobie resztki empatii. Odrzuca macierzyństwo, które w naturalny sposób wiąże się z troskliwością, delikatnością i dawaniem nowego życia. Świadomie sprzeciwia się temu prawu. Wzywa mroczne siły, by wypełniły ją okrucieństwem i pozbawiły ludzkich odruchów.
W epoce elżbietańskiej rola kobiety sprowadzała się do posłuszeństwa mężowi i rodzenia dzieci. Lady Makbet całkowicie odwraca ten porządek. Przejmuje inicjatywę, dominuje nad mężczyzną i dobrowolnie wyrzeka się swojej płciowości („wyzujcie mnie z płci”), co dla ówczesnego widza było zachowaniem szokującym i nienaturalnym.
Bohaterka prosi o gęstą noc. Chce, aby mrok ukrył ranę, którą zada, i zasłonił jej czyny przed okiem Boga. Ta symboliczna scena pokazuje, jak bardzo oszukuje samą siebie. Wierzy, że zbrodnię da się ukryć w ciemnościach, a sumienie można po prostu wyłączyć na żądanie.
Zbrodnia w imię miłości?
W świecie Szekspira morderstwo to wykroczenie przeciwko prawu naturalnemuZbiór uniwersalnych norm moralnych, których złamanie w świecie Szekspira zawsze prowadzi do katastrofy.. Zabijanie wrogów na polu bitwy przynosi chwałę, ale królobójstwoNajcięższa zbrodnia w epoce elżbietańskiej, traktowana jako zamach na sam porządek wszechświata ustanowiony przez Boga. – zwłaszcza na krewnym i gościu – to absolutny upadek. Makbet zdaje sobie z tego sprawę. Boi się utraty szacunku. W noc zabójstwa Dunkana to żona staje się motorem napędowym zbrodni. Jest zimna, twarda i zdeterminowana.
W jej działaniach kryje się jednak pewien paradoks. Lady Makbet nigdy nie mówi o własnych korzyściach. Nie snuje wizji siebie na tronie. Cała jej uwaga skupia się na mężu. Popycha go do zbrodni, ponieważ go kocha i pragnie dla niego władzy. Widzi siebie u jego boku, a nie ponad nim. To właśnie ten element buduje tragizmKategoria estetyczna oznaczająca konflikt równorzędnych wartości, prowadzący bohatera do nieuchronnej klęski. jej postaci. Przejmuje na siebie ciężar planowania i zacierania śladów, czując się w pełni współodpowiedzialna za losy obojga.
Przebudzenie sumienia i obłęd
Początkowa siła bohaterki okazuje się iluzją. Kiedy Makbet decyduje się zabić Banka i jego syna Fleance'a, Lady Makbet rzuca chłodno, że obaj są tylko z ciała i krwi. Zaczyna jednak tracić kontrolę nad mężem, który teraz morduje na własną rękę. Wkrótce w jej psychice zachodzi drastyczna zmiana.
Tłumione wyrzuty sumieniaWewnętrzny głos moralny, który u Szekspira często przyjmuje formę fizycznych dolegliwości lub halucynacji. uderzają ze zdwojoną siłą. Kobieta zapada na chorobę duszy. Słynna scena somnambulizmuInaczej sennowłóctwo. W literaturze często symbolizuje głębokie zaburzenia psychiczne i nierozwiązane konflikty moralne. obnaża jej prawdziwy stan. Królowa błąka się nocami po zamku, próbując zmyć z rąk niewidzialną krew. Okazuje się, że jej serce wcale nie skamieniało. Dźwiga podwójne brzemię grzechu, bo wzięła na siebie odpowiedzialność za czyny męża.
Wcześniejsze drwiny z męża i podżeganie go do zbrodni były formą maskowania własnego strachu. Gdy Makbet paraliżował lęk, ona sztucznie pompowała w sobie agresję, by utrzymać go w pionie. Gdy mąż ostatecznie pogrąża się w tyranii i obojętnieje, psychika Lady Makbet pęka pod ciężarem winy.
Cichy koniec zbrodniarki
W ostatnim akcie tragedii, gdy Makbet przygotowuje się do decydującej bitwy, sługa przynosi mu krótką wiadomość: „Królowa zmarła”. Kobieta, która wcześniej uosabiała archetypPierwotny, niezmienny wzorzec postaci, motywu lub postawy, głęboko zakorzeniony w ludzkiej świadomości. bezwzględnej zbrodniarki, ostatecznie ulega słabości. Popełnia samobójstwo, nie widząc innej drogi ucieczki przed własnym umysłem.
Szekspir nie pokazuje jej śmierci na scenie. O ogromie cierpienia dowiadujemy się wyłącznie z jej wcześniejszego, obłąkanego zachowania. Upadek moralny pociągnął za sobą całkowitą destrukcję osobowości, prowadząc do tragicznego, samotnego końca.