Sztuka romantyzmu - malarstwo i architektura

Malarstwo w romantyzmie

Największym natchnieniem dla malarzy romantycznych była natura. Przestała pełnić funkcję statycznego tła, a stała się potężnym, żywym organizmem. Aby oddać jej tajemniczość i żywiołowość, artyści musieli zmienić warsztat. Rozszerzyli paletę barw, złamali dotychczasowe zasady kompozycji i postawili na ostry kontrast. Na płótnach zaroiło się od zjawisk fantastycznych, a same dzieła zyskały głęboki wymiar symboliczny. Twórcy stanęli w jawnej opozycji do osiemnastowiecznego klasycyzmuNurt w kulturze nawiązujący do starożytności, ceniący harmonię, proporcje i rygorystyczne zasady kompozycji.. Romantyzm nie stworzył jednej obowiązującej szkoły malarskiej. Liczyła się ekspresja i indywidualizm, dlatego każdy artysta wypracowywał własny, niepowtarzalny styl. Obok przyrody w centrum uwagi znalazł się człowiek, jego skomplikowana uczuciowość oraz dramatyczne wydarzenia historyczne.

Za pierwszego malarza o cechach romantycznych uchodzi Szwajcar Johann Heinrich Füssli. Tworzył mroczne, tajemnicze kompozycje, ilustrujące dzieła Homera czy Dantego. Do jego najsłynniejszych prac należą „Mara nocna” oraz „Trzy czarownice z Makbeta”.

Mianem romantycznego określa się również hiszpańskiego mistrza Francisco de Goyę y Lucientesa. Zasłynął jako twórca dzieł o tematyce historycznej i niepodległościowej, takich jak „Rozstrzelanie powstańców madryckich, 3 maja 1808”. W jego dorobku znajdują się także obrazy fantastyczne i symboliczne („Sabat czarownic”, „Saturn pożerający swoje dzieci”) oraz sceny ludowe („Odpust na łące św. Izydora”).

W Anglii ton epoce nadawał Joseph Mallord William Turner. Jego specjalnością były pejzaże. Do historii sztuki przeszły jego niezwykłe chmury, mgły i toń wody. Operowanie światłem i barwą sprawia, że jego prace przypominają późniejsze arcydzieła impresjonizmuKierunek w sztuce końca XIX wieku, skupiający się na uchwyceniu ulotnej chwili i subiektywnego wrażenia za pomocą gry światła.. Za jego najsłynniejsze dzieło uchodzi pejzaż „Szybkość, para i deszcz”. Drugim wybitnym przedstawicielem brytyjskiego romantyzmu był John Constable. On również skupiał się na naturze, ale jego płótna są pełne wyrazistych barw i kształtów. Najbardziej znanym obrazem Constable'a są „Chmury”.

Caspar David Friedrich to czołowy przedstawiciel romantyzmu niemieckiego. Jego obrazy emanują tajemnicą, mrokiem i melancholią. Friedrich traktował naturę jako mediumŚrodek przekazu; w sztuce romantycznej często narzędzie do wyrażania głębszych, duchowych lub religijnych treści. do przekazywania treści religijnych i filozoficznych. Widać to doskonale w dziełach takich jak „Ołtarz chrześcijański”, „Dwaj mężczyźni kontemplujący księżyc” oraz „Cmentarz klasztorny w śniegu”.

We Francji dominowało dwóch mistrzów. Pierwszym był Eugène Delacroix. W jego słynnej „Wolności wiodącej lud na barykady” widzimy kobietę z trójkolorowym sztandarem i karabinem w dłoniach. U jej boku maszerują romantyk i paryski włóczęga. Dzieło jest gęste od symboliki – sama kobieta uosabia Francję. Innym głośnym obrazem historycznym tego autora jest „Rzeź na wyspie Chios”. Drugim gigantem francuskiego malarstwa był Théodore Géricault. Stworzył on „Tratwę Meduzy” – wstrząsające płótno ukazujące zdesperowanych rozbitków na tle gniewnego morza, niosące potężną wymowę metaforyczną.

Polskie malarstwo romantyczne

Pierwszym polskim malarzem romantycznym był Aleksander Orłowski. Zasłynął jako twórca wielkich scen batalistycznychGatunek malarstwa przedstawiający sceny bitewne, pochody wojsk i życie obozowe. oraz krajobrazów. W jego pracach wyraźnie widać wątki orientalne i folklorystyczneCałokształt kultury ludowej: wierzenia, obyczaje, pieśni i podania, z których romantycy czerpali inspirację.. Jednym z jego najsłynniejszych dzieł jest „Krajobraz z wiatrakiem”.

Za najwybitniejszego polskiego malarza epoki uważa się Piotra Michałowskiego. Przeszedł do historii jako autor dynamicznych scen bitewnych, rodzajowych i portretów. Kilkakrotnie uwieczniał postać Napoleona, co wpisywało się w powszechny wśród polskich romantyków kult cesarza. Do najważniejszych dzieł Michałowskiego należą: „Szarża w wąwozie Somosierry” (impresjonistyczny w duchu krajobraz bitewny), „Chłop w kapeluszu” (realistyczny portret) oraz „Seńka”.

Znakomitym portrecistą był Henryk Rodakowski. Jego „Portretem gen. H. Dembińskiego” zachwycał się sam Cyprian Kamil Norwid. Rodakowski potrafił przez rysy twarzy oddać głębokie wnętrze psychologiczne modela.

Wśród pozostałych polskich malarzy romantycznych znaleźli się: Walery Wańkowicz, Wojciech Korneli Stattler, Jan Feliks Piwowarski, Marcin Zaleski, Jan Nepomucen Głowacki, Antoni Lange oraz Antoni i Władysław Oleszczyńscy. Ideowo do haseł sztuki romantycznej nawiązywali również tworzący nieco później Artur Grottger (autor cykli o powstaniu styczniowym) oraz Jan Matejko, realizując postulat sztuki w służbie walki o niepodległość.

Architektura w romantyzmie

Architektura jest jedyną dziedziną sztuki, w której romantyzm nie wypracował własnego, odrębnego stylu. Twórcy odwrócili się od antycznych proporcji i zaczęli szukać inspiracji w przeszłości narodowej. Jak podsumowuje to zjawisko badacz literatury Stanisław Makowski:

W architekturze (...) sięgnęli romantycy do ulubionego średniowiecza i odrodzili styl gotycki, tworząc wiele ciekawych budowli neogotyckich: pałacyk Zygmunta Krasińskiego w Opinogórze (1832), pałac Paców w Dowspudzie (1820-1827), projektowane przez Henryka Marconiego oraz zbudowany według projektu Karola F. Schienkla w stylu gotyku angielskiego pałac Działyńskich w Kórniku (1845-1860).

• 1820
  Pałac w Dowspudzie

  Rozpoczęcie budowy neogotyckiej rezydencji Paców.

• 1832
  Opinogóra

  Powstaje pałacyk Zygmunta Krasińskiego.

• 1845
  Zamek w Kórniku

  Początek przebudowy pałacu Działyńskich w stylu gotyku angielskiego.

W istniejących już budowlach masowo aranżowano tak zwane gotyckie komnaty. Nadawano im surowy, średniowieczny wygląd, eksponując rycerskie zbroje, tarcze i miecze. Wnętrza miały przypominać zamkowe sale znane z mrocznych legend i powieści historycznych. Ogromną popularność zyskały galerie portretów przodków, które zdobiły całe ściany rezydencji. Zapanowała moda na neogotykNurt w architekturze XIX wieku naśladujący formy i detale średniowiecznego gotyku (strzelistość, ostre łuki, wieżyczki)..

Romantyzm radykalnie zmienił również podejście do ogrodnictwa. Starannie wystrzyżone, geometryczne kompozycje znane z ogrodów francuskichTyp ogrodu o regularnej, geometrycznej kompozycji, z równo przyciętymi żywopłotami i symetrycznymi alejami. zostały odrzucone. Zastąpiły je ogrody angielskiePark krajobrazowy naśladujący dziką naturę, pełen asymetrii, krętych ścieżek i malowniczych ruin., które swoim wyglądem przypominały dzikie lasy i łąki. Swobodnie rosnące drzewa, kręte ścieżki, sztuczne pagórki, ukryte groty i sztuczne ruiny tworzyły wokół pałaców tajemnicze, baśniowe krainy sprzyjające samotnym rozmyślaniom.