Marcin Borowicz i Andrzej Radek – charakterystyka porównawcza
Marcin Borowicz i Andrzej Radek to dwaj główni bohaterowie powieści Stefana Żeromskiego, których dzieli pochodzenie, ale łączy miłość do ojczyzny. Pierwszy z nich to zamożny szlachcic, który musi przejść długą drogę, by zrozumieć, czym jest patriotyzm. Drugi to biedny chłopski syn, od początku świadomy swojej tożsamości i odporny na działania zaborcy.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Dwa różne światy – pochodzenie bohaterów
Marcin Borowicz pochodzi ze zubożałej rodziny szlacheckiej z Gawronek. Jest jedynakiem, mocno rozpieszczanym przez troskliwych rodziców. Matka spełnia wszystkie jego zachcianki i dba, by niczego mu nie brakowało.
Andrzej Radek to syn biednego fornalaPracownik najemny w majątku ziemskim, zajmujący się końmi i pracami polowymi. z Pajęczyna Dolnego. Od dziecka musiał ciężko pracować przy zwierzętach. Rodzice nie interesowali się jego edukacją, uczyli go jedynie pokory wobec bogatszych.
Los Andrzeja odmienia Antoni Paluszkiewicz, nazywany przez dzieci „Kawką”. Ten dworski korepetytorNauczyciel udzielający prywatnych, dodatkowych lekcji. pokazuje chłopcu kolorowy atlas zoologiczny. Radek szybko uczy się czytać, a Paluszkiewicz za własne oszczędności wysyła go do szkoły w Pyrzogłowach.
Szkoła w Klerykowie i rosyjska propaganda
W gimnazjumW XIX wieku była to ośmioletnia szkoła średnia, kończąca się maturą. w Klerykowie chłopcy zderzają się z rusyfikacjąPrzymusowe narzucanie Polakom rosyjskiej kultury, języka i obyczajów przez władze carskie.. Marcin łatwo ulega wpływom rosyjskich nauczycieli. Po śmierci matki czuje się samotny i szuka oparcia w inspektorze Zabielskim.
Akcja powieści toczy się w zaborze rosyjskim w drugiej połowie XIX wieku. Szkoła miała wtedy za zadanie wynarodowić polską młodzież, czyli sprawić, by uczniowie zapomnieli o swojej ojczyźnie i poczuli się Rosjanami.
Borowicz zakłada kółko samokształceniowe, na którym uczniowie czytają rosyjską literaturę. Staje się lojalnyWierny, posłuszny i postępujący zgodnie z prawem narzuconym przez władzę. wobec zaborcy. Broni nawet kłamstw historyka Kostriulewa, który na lekcjach obraża Polaków.
Andrzej Radek ma zupełnie inne podejście. Do Klerykowa przychodzi pieszo, a naukę opłaca z własnych, ciężko zarobionych pieniędzy. Koledzy wyśmiewają jego chłopskie pochodzenie i wiejski akcent. Radek dużo czyta, poznaje polską historię i nie daje się zmanipulować rosyjskim nauczycielom.
Przebudzenie Marcina i rola poezji
Marcin potrzebuje silnego wstrząsu, by zrozumieć swój błąd. Przełomem jest lekcja języka polskiego, na której nowy uczeń, Bernard Zygier, recytuje „Redutę Ordona” Adama Mickiewicza.
Początkowo Borowicz słucha wiersza z niechęcią. Nagle przypomina sobie opowieść myśliwego Szymona Nogi o zamordowanym powstańcuUczestnik zbrojnego buntu przeciwko władzy. W tej powieści mowa o powstańcu styczniowym z 1863 roku.. Marcin w jednej chwili uświadamia sobie, że jest Polakiem, a rosyjscy nauczyciele go oszukiwali.
Od tego momentu chłopcy spotykają się potajemnie „na górce” u Gontali. Czytają zakazane dzieła polskich romantykówEpoka literacka, w której pisarze cenili uczucia, bunt i walkę o niepodległość ojczyzny.. Andrzej Radek, który już wcześniej znał prawdę o Polsce, staje się w tej grupie ważnym przewodnikiem.
Tytułowe „syzyfowe prace” to nawiązanie do mitologii. Oznaczają ogromny, ale bezcelowy wysiłek. W powieści odnoszą się do działań rosyjskich nauczycieli, którym ostatecznie nie udaje się zniszczyć polskości w uczniach.
Prawdziwa przyjaźń w trudnych chwilach
Mimo różnic klasowych, Marcin i Andrzej stają się sobie bliscy. Borowicz wykazuje się wielką odwagą, gdy Radek wdaje się w bójkę z kolegą, który wyśmiewał jego pochodzenie. Andrzejowi grozi wyrzucenie ze szkoły. Marcin wykorzystuje swoje dawne znajomości i wstawia się za nim u inspektora Zabielskiego.
Radek odwdzięcza się wsparciem na samym końcu powieści. Marcin przeżywa załamanie po nagłym wyjeździe swojej ukochanej, Anny Stogowskiej (nazywanej „Birutą”). Siedzi zrozpaczony w parku. Wtedy podchodzi do niego Andrzej i w milczeniu podaje mu dłoń.
Ten gest to symbol solidarnościPoczucie wspólnoty, wzajemne wsparcie i gotowość do pomocy innym.. Obaj chłopcy przeszli trudną drogę. Marcin pokonał własną naiwność, a Andrzej biedę i odrzucenie. Zjednoczyła ich wspólna walka o zachowanie polskości.