Anna Stogowska "Biruta" – charakterystyka postaci
Anna Stogowska, nazywana przez rówieśników „Birutą”, to jedna z najważniejszych postaci w powieści Stefana Żeromskiego. Dziewczyna wyróżnia się niezwykłą urodą, silnym charakterem oraz głębokim patriotyzmem zaszczepionym przez matkę. Jej cicha i niespełniona relacja z Marcinem Borowiczem stanowi jeden z najbardziej poruszających wątków utworu.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Kim jest Anna Stogowska?
Anna jest najstarszą córką Polaka, lekarza wojskowego, oraz Rosjanki. Uczy się w siódmej klasie żeńskiego gimnazjumDawna szkoła średnia, do której uczęszczała młodzież przed pójściem na studia. w Klerykowie i należy do najlepszych uczennic. Koleżanki nazywają ją „Birutą”.
Ten przydomek wziął się stąd, że dziewczyna nigdy nie uśmiecha się do chłopców. Twierdzi wręcz, że do końca życia pozostanie panną. Chce poświęcić swoje życie wyższym celom.
Imię Biruta nosiła legendarna litewska księżniczka, która złożyła śluby czystości. Żeromski użył tego przydomka, by podkreślić niedostępność i powagę bohaterki.
Marcin Borowicz zakochuje się w niej od pierwszego wejrzenia. Zauważa ją zimą, gdy dziewczyna idzie do cerkwiŚwiątynia chrześcijańska obrządku wschodniego, czyli prawosławnego.. Z czasem Anna zmienia się z niepozornej dziewczynki w piękną młodą kobietę.
Narrator porównuje jej klasyczne rysy twarzy do greckiej bogini mądrości, Pallas AtenyW mitologii greckiej bogini mądrości, sztuki i sprawiedliwej wojny..
„Blade liczko stało się teraz twarzą dziewiczą o rysach tak pięknych, jakby to z nich właśnie czerpano wzór do boskich profilów Pallady-Ateny (...). Pod prostymi brwiami błyszczały w mroku rzęs wielkie oczy. Nad białym czołem lśniły się w porannym blasku pasma włosów jak piękny len.”
Trudne dzieciństwo i wpływ matki
Z charakteru „Biruta” jest osobą nieufną, milczącą i zamkniętą w sobie. Ogromny wpływ na jej zachowanie miała matka. Kobieta była córką rosyjskiego czynownikaUrzędnik państwowy w dawnej Rosji, często kojarzony z bezwzględnym posłuszeństwem wobec cara. z Petersburga.
Pani Stogowska przez lata obwiniała się o zrujnowanie kariery męża. Myślała, że powodem ich problemów jest jej rosyjskie pochodzenie. Z miłości do męża nauczyła się języka polskiego i zaczęła czytać polską literaturę.
Z czasem stała się gorącą patriotką i zerwała kontakty ze swoją rosyjską rodziną. Robiła wszystko, aby jej dzieci czuły się Polakami. Uczyła je nienawiści do zaborcy.
Gdy Anna miała czternaście lat, jej matka przedwcześnie zmarła. Dziewczyna musiała przejąć obowiązki domowe i zaopiekować się rodzeństwem. Cały wolny czas poświęcała na pracę i korepetycje dla młodszych sióstr. Przez ten nadmiar obowiązków stała się bardzo samotna.
Bunt i patriotyzm
Anna kontynuuje dzieło matki. Wychowuje rodzeństwo w miłości do Polski i niechęci do Rosji. Sama często buntuje się przeciwko rosyjskim władzom szkolnym.
Zmuszana do chodzenia do cerkwi i nazywana Rosjanką, nie potrafi ukryć gniewu. Władze szkoły często nakładają na nią kary za nieposłuszeństwo. Ojciec ze łzami w oczach prosi ją o uległość wobec nauczycieli.
Te prośby budzą w dziewczynie jedynie wstręt i przerażenie. Anna woli uciekać w świat książek. Dzięki nadobowiązkowym lekturom jest znacznie lepiej wykształcona niż jej rówieśniczki.
Postawa Anny to przykład cichego oporu przeciwko rusyfikacji, czyli przymusowemu narzucaniu polskim dzieciom rosyjskiego języka i kultury.
Relacja z Marcinem Borowiczem i smutny koniec
Mimo chłodnego usposobienia, Anna zaczyna odczuwać sympatię do Marcina Borowicza. To pierwsze, bardzo nieśmiałe i wstydliwe uczucie w jej życiu. Choć dziewczyna stara się unikać chłopaka, jego stała obecność w parku powoli kruszy jej opór.
Młodzi nigdy ze sobą nie rozmawiają. Ich relacja opiera się wyłącznie na spojrzeniach i milczącym porozumieniu. To uczucie nie ma jednak szansy w pełni się rozwinąć.
Nagle „Biruta” zostaje zmuszona do opuszczenia Klerykowa. Wyjeżdża z ojcem w głąb Rosji. Trafia do kraju, którego zupełnie nie znała i którego od dziecka uczono ją nienawidzić.