Tadek – charakterystyka i dzieje postaci
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Tadek — charakterystyka i dzieje postaci
- 01Kim jest
Tadek to główny bohater i narrator opowiadań Tadeusza Borowskiego, pełniący w obozie Auschwitz-Birkenau funkcję vorarbeitera, czyli więźnia funkcyjnego pracującego m.in. przy rozładunku transportów na rampie. Choć dzieli z autorem imię, fragmenty biografii i doświadczenie obozowe, nie należy go w pełni utożsamiać z pisarzem, gdyż narracja pierwszoosobowa służy tu stworzeniu dystansu autobiograficznego i chłodnej relacji. Jest on typowym przykładem człowieka zlagrowanego, który zmuszony był dostosować się do ekstremalnych warunków, aby przetrwać.
Cechy
Tadek doskonale zna zasady panujące w obozie i potrafi je wykorzystać na swoją korzyść, zdobywając dodatkowe jedzenie czy lepszą pracę. W opowiadaniu "Proszę państwa do gazu" idzie na rampę, by zdobyć pożywienie i ubrania z bagaży ludzi idących na śmierć.
Bohater wyzbywa się wyższych uczuć, by chronić własną psychikę przed załamaniem w obliczu masowej zagłady. W opowiadaniu "Ludzie, którzy szli" spokojnie gra w piłkę nożną, obserwując jednocześnie tysiące ludzi prowadzonych z rampy prosto do krematoriów.
Tadek traktuje śmierć innych więźniów jako codzienność, a wręcz szansę na poprawę własnego bytu. W "Dniu na Harmenzach" bez skrupułów życzy starszemu Żydowi, by podczas wybiórki trafił do komina, co ukazuje jego brutalne, pozbawione złudzeń nastawienie.
Mimo zlagrowania, bohater potrafi dostrzec tragizm sytuacji i poddać analizie system obozowy. W listach do ukochanej w "U nas w Auschwitzu..." dzieli się głębokimi przemyśleniami na temat natury ludzkiej, historii i zbrodni, co dowodzi, że nie wyzbył się całkowicie człowieczeństwa.
Tadek nie buntuje się przeciwko oprawcom, lecz staje się trybikiem w machinie zagłady, wykonując polecenia dla własnego zysku. Pracując w komandzie Kanada ("Proszę państwa do gazu"), bierze czynny udział w ograbianiu ofiar, choć sam bezpośrednio nie zabija.
Bohater potrafi organizować dobra materialne, co w obozie jest kluczowe dla zachowania życia. Już w "Pożegnaniu z Marią" wykazuje się zaradnością w nielegalnych interesach, co później procentuje w Auschwitz, gdzie zdobywa jedzenie i przywileje.
Choć Tadek stara się być twardy, momentami odczuwa wstręt do samego siebie i otaczającej go rzeczywistości. W "Proszę państwa do gazu" wyznaje Henriemu, że czuje złość i obrzydzenie do ludzi z transportu, co jest w istocie zamaskowanym poczuciem winy za własny udział w ich tragedii.
Dzieje postaci na przestrzeni opowiadań
- Życie w okupowanej Warszawie - konspiracja i handel
W "Pożegnaniu z Marią" Tadek jest młodym poetą i studentem tajnych kompletów, który jednocześnie angażuje się w nielegalny handel. Przystosowuje się do realiów okupacji, traktując moralne kompromisy jako konieczność przetrwania, co stanowi wstęp do jego późniejszego zlagrowania.
- Szok obozowy i proces zlagrowania
W "U nas w Auschwitzu..." Tadek przechodzi kurs sanitarny i uczy się nowych, brutalnych prawideł przetrwania. W listach do Marii z przerażeniem, ale i rosnącą fascynacją, analizuje system obozowy, w którym człowiek staje się jedynie towarem i siłą roboczą.
- Całkowite włączenie w machinę obozową
W opowiadaniach "Proszę państwa do gazu" i "Dzień na Harmenzach" bohater pełni funkcję vorarbeitera i pracuje na rampie, czerpiąc korzyści materialne z transportów idących na śmierć. Jego postawa staje się cyniczna i obojętna; traktuje innych więźniów instrumentalnie, skupiając się wyłącznie na zaspokojeniu własnego głodu.
- Poczucie pustki i rozczarowanie po wyzwoleniu
W "Bitwie pod Grunwaldem" Tadek przebywa w obozie dla dipisów (DP), gdzie dostrzega, że wolność nie przynosi moralnego oczyszczenia, a ludzie nadal kierują się egoizmem. Zauważa, że piętno obozu jest trwałe, a dawne wartości nie mają już racji bytu w powojennym świecie.
Ocena
Ocena Tadka wymyka się jednoznacznym kategoriom moralnym, ponieważ jest on jednocześnie ofiarą totalitarnego systemu i jego trybikiem. Z jednej strony został zmuszony do odrzucenia dawnych wartości, by ocalić życie w nieludzkich warunkach, z drugiej – aktywnie korzystał z przywilejów kosztem innych, pracując na rampie. Borowski celowo pozbawił swojego bohatera heroizmu, by ukazać, że w obozie koncentracyjnym nie było miejsca na czarno-białą moralność, a samo przetrwanie wymagało współuczestnictwa w złu. Tadek to tragiczny przykład człowieka zlagrowanego, którego psychika została trwale okaleczona przez zbrodniczy system.