Fikcyjni bohaterowie Krzyżaków
Henryk Sienkiewicz w „Krzyżakach” obok postaci historycznych wykreował galerię wyrazistych bohaterów fikcyjnych. Ich losy splatają się z wielką historią, a charaktery reprezentują różnorodne postawy średniowiecznego rycerstwa i dworu. Zestawienie idealistycznego Zbyszka, pragmatycznego Maćka czy tragicznego Juranda ukazuje złożony obraz polskiego społeczeństwa przełomu XIV i XV wieku.
Zbyszko z Bogdańca
Zbyszko to uosobienie młodzieńczego ideału. Jest porywczy, odważny i bezgranicznie oddany kodeksowi rycerskiemuKodeks rycerski Zbiór niepisanych zasad etycznych, nakazujący m.in. obronę wiary, wierność władcy, szacunek dla kobiet i dotrzymywanie danego słowa.. Dla swojej wybranki, Danusi Jurandówny, potrafi zaryzykować życie i złamać prawo, co niemal kończy się dla niego egzekucją w Krakowie.
Młody rycerz nie ukrywa emocji, działa pod wpływem impulsu, ale zawsze pozostaje wierny złożonym ślubom. To wojownik bez skazy, który dojrzewa na kartach powieści. Z porywczego wyrostka staje się odpowiedzialnym mężczyzną, gotowym do najwyższych poświęceń dla ojczyzny i swoich bliskich.
Maćko z Bogdańca
Stryj Zbyszka reprezentuje zupełnie inne podejście do życia. To doświadczony wojownik w kwiecie wieku, twardo stąpający po ziemi pragmatyk. Mniej interesują go wzniosłe ideały, a bardziej odbudowa zrujnowanego rodowego majątku w Bogdańcu.
Maćko szczerze kocha bratanka, ale ma własną, bardzo konkretną wizję jego przyszłości. Zamiast delikatnej Danusi, widzi u jego boku Jagienkę ze Zgorzelic. Wie, że zaradna i majętna dziewczyna zapewni rodowi przetrwanie i dobrobyt. Jego życiowy spryt i chłopski rozsądek wielokrotnie ratują Zbyszka z opresji.
Jurand ze Spychowa
To najbardziej tragiczna i dynamiczna postać w powieści. Początkowo poznajemy go jako bezlitosnego mściciela, który sieje postrach wśród Krzyżaków, karząc ich za śmierć swojej żony. Jedynym jasnym punktem w jego surowym życiu jest bezgraniczna miłość do córki.
Przemiana Juranda to klasyczny motyw hagiograficzny (nawiązujący do żywotów świętych). Jego droga od okrutnego wojownika do pokornego męczennika, który przebacza swoim oprawcom, realizuje średniowieczny ideał naśladowania Chrystusa (imitatio Christi).
Porwanie Danusi łamie tego potężnego rycerza. Jurand dobrowolnie oddaje się w ręce wrogów, znosząc niewyobrażalne upokorzenia w Szczytnie. Okaleczony przez Zygfryda de Löwe – pozbawiony oka, języka i prawej dłoni – traci możliwość walki i staje się bezradnym starcem.
Wtedy następuje jego całkowita przemiana duchowa. Rezygnuje z zemsty. W geście najwyższego miłosierdzia puszcza wolno swojego oprawcę, oddając resztę swojego życia Bogu.
Danusia Jurandówna
Córka Juranda to na początku powieści zaledwie dwunastoletnia dziewczynka, dwórka księżnej Anny Danuty. Jest uosobieniem niewinności, delikatności i dworskiego wdzięku. Gra na lutni, śpiewa rzewne pieśni i budzi powszechne instynkty opiekuńcze.
Sienkiewicz nie pozwala jej dojrzeć jako kobiecie. Zaszczuta, przerażona i uwięziona przez Krzyżaków, popada w obłęd. Umiera przedwcześnie, tuż po odzyskaniu wolności, pozostając na zawsze symbolem kruchości zniszczonej przez brutalną siłę.
Jagienka ze Zgorzelic
Zestawiona z Danusią na zasadzie ostrego kontrastu. Córka Zycha ze Zgorzelic to uosobienie zdrowia, witalności i słowiańskiej urody. Świetnie jeździ konno, poluje na niedźwiedzie i potrafi twardą ręką zarządzać majątkiem.
Choć z pozoru to prosta, krzepka dziewczyna, która „nie daje sobie w kaszę dmuchać”, wykazuje się ogromnym taktem i dojrzałością. Cierpliwie czeka, aż Zbyszko upora się z żałobą po Danusi, stając się ostatecznie idealną żoną i matką jego dzieci.