Marcin Borowicz - charakterystyka
Marcin Borowicz to główny bohater powieści „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego, którego losy śledzimy od ósmego roku życia aż do matury. Chłopiec przechodzi długą drogę od naiwnego dziecka do w pełni świadomego patrioty. Jego szkolne lata to ciągła walka z samotnością, rosyjskim systemem edukacji oraz poszukiwaniem własnej tożsamości.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Z Gawronek do Owczar – trudne początki
Marcin jest jedynym synem Walentego i Heleny Borowiczów. Pochodzi z rodziny zubożałej szlachtyDawna warstwa społeczna posiadająca ziemię i przywileje., która mieszka w majątku Gawronki. Poznajemy go w dniu wyjazdu do szkoły:
Duży, tęgi i muskularny chłopak ośmioletni, z twarzą nie tyle piękną, ile rozumną i miłą. Oczy ma czarne, połyskliwe, w cieniu gęstych brwi ukryte.
Rodzice zawożą go do pobliskich Owczar, aby rozpoczął naukę w szkole elementarnejDawna nazwa szkoły podstawowej, uczącej pisania, czytania i liczenia.. Marcin jest przerażony rozłąką z ukochaną matką. Czuje się zdezorientowany i bardzo tęskni za domem.
Chłopiec uczy się z uporem, często na pamięć. Nauczyciel, pan Wiechowski, nieustannie go upomina. To wywołuje u Marcina ogromny strach przed egzaminami, który zostanie z nim na długo.
Samotność w Klerykowie i utrata matki
Kilka miesięcy później Marcin trafia do klasy wstępnejRok nauki przygotowujący do właściwego gimnazjum. w Klerykowie. Miasto go przytłacza, a bruk i mury wydają mu się zimne i obce. Zamieszkuje na stancjiWynajmowany pokój dla ucznia, często z opieką i wyżywieniem. u pani Przepiórkowskiej, zwanej „starą Przepiórzycą”.
W szkole chłopiec znów jest samotny. Koledzy z niego szydzą, a on broni się płaczem lub bójkami. Uczy się pilnie, ale metody nauczycieli sprawiają, że niewiele z tych lekcji rozumie.
Największym ciosem jest śmierć jego matki, pani Heleny. Marcin początkowo nie w pełni pojmuje tę stratę. Dopiero z czasem dociera do niego, że stracił jedyną osobę, która go wspierała i rozumiała.
Bunt, wiara i opowieści strzelca Nogi
Ojciec Marcina jest zapracowany i dba tylko o opłacenie szkoły. Chłopiec zostaje sam ze swoimi problemami. Pod wpływem kolegi, „Wilczka”, zaczyna oszukiwać korepetytoraStarszy uczeń lub student pomagający w nauce za pieniądze. i chodzić na wagary.
Wszystko zmienia się w trzeciej klasie po incydencie z pistoletem. Marcin zostaje za karę zamknięty na całą noc w szkole. Zrozpaczony zaczyna się żarliwie modlić i od tej pory staje się bardzo religijny.
Podczas wakacji w Gawronkach chłopiec odkrywa pasję do polowań. Nosi dubeltówkęMyśliwska broń palna z dwiema lufami. i spędza dnie w lesie. Zaprzyjaźnia się ze strzelcem Nogą, który opowiada mu o powstańcachUczestnicy zbrojnego buntu przeciwko zaborcom.. Marcin jeszcze wtedy nie rozumie sensu tych historii.
Strzelec Noga opowiada Marcinowi o powstaniu styczniowym (1863 r.). Ojciec Marcina brał w nim udział, za co trafił do rosyjskiego więzienia i stracił część majątku. Dlatego w domu Borowiczów nie mówiło się głośno o patriotyzmie.
Ulubieniec rosyjskiego inspektora
W piątej klasie szkoła nasila proces rusyfikacjiPrzymusowe narzucanie Polakom rosyjskiego języka i kultury.. Marcin idzie na rosyjskie przedstawienie teatralne i trafia do lożyWydzielone, ekskluzywne miejsce na widowni w teatrze. dyrektora. Zostaje ulubieńcem rosyjskiego inspektoraUrzędnik szkolny nadzorujący nauczycieli i uczniów., Zabielskiego.
Rusyfikacja w „Syzyfowych pracach” polegała na zakazywaniu mówienia po polsku, fałszowaniu historii i nagradzaniu uczniów, którzy ulegali rosyjskiej kulturze.
Chłopiec czuje się wyróżniony i naiwnie wierzy w dobroć Rosjanina. Zakłada nawet kółko miłośników literatury rosyjskiej. W szóstej klasie otwarcie popiera nauczyciela historii, który kłamie na temat dziejów Polski.
Później Marcin fascynuje się książkami filozoficznymi. Zostaje ateistąCzłowiek, który nie wierzy w istnienie Boga. i materialistą. Uczy się ponad miarę, aby zaimponować nauczycielom i samemu sobie.
Przebudzenie narodowe na lekcji polskiego
Prawdziwy wstrząs przychodzi na lekcji języka polskiego. Nowy uczeń, Bernard Zygier, recytuje Redutę OrdonaWiersz Adama Mickiewicza opisujący obronę Warszawy przed Rosjanami.. Marcin słucha tego z dziwnym bólem w klatce piersiowej.
Nagle przypomina sobie opowieść strzelca Nogi o zamordowanym powstańcu. Z trudem powstrzymuje łzy. W jednej chwili rozumie, że jest Polakiem, a rosyjska szkoła próbowała go oszukać.
Razem z kolegami zakłada tajne stowarzyszenie. Czytają zakazane książki i poznają prawdziwą historię Polski. Lektura DziadówDramat Adama Mickiewicza o cierpieniu narodu polskiego. wywołuje w nim tak silne emocje, że ucieka do lasu, by płakać w samotności.
Pierwsza miłość i dorosłość
Pod koniec nauki w gimnazjum Marcin zakochuje się w Annie Stogowskiej, zwanej „Birutą”. Dziewczyna jest nieprzystępna i dumna. Chłopiec potajemnie czyta jej wpis do sztambuchaOsobisty pamiętnik, do którego wpisywali się przyjaciele..
Spotykają się przypadkiem w parku przy źródełku. Nie zamieniają ani słowa, ale patrzą sobie głęboko w oczy. To spojrzenie daje Marcinowi ogromne szczęście. Żyje w radosnym uniesieniu aż do egzaminów po maturzeEgzamin dojrzałości kończący naukę w szkole średniej..
Po wakacjach wraca do Klerykowa, by zobaczyć Annę. Dowiaduje się jednak, że jej rodzina wyjechała w głąb Rosji. Zrozpaczony siada na ławce i całuje kartkę z jej pamiętnika.
W tej trudnej chwili podchodzi do niego Andrzej Radek i mocno ściska jego dłoń. Ten gest przyjaźni daje Marcinowi siłę na przyszłość.
Podsumowanie postaci
Marcin Borowicz to idealny przykład bohatera dynamicznegoPostać literacka, która pod wpływem wydarzeń całkowicie zmienia swój charakter.. Na początku powieści jest zagubionym, słabym chłopcem, który łatwo ulega wpływom zaborcy.
Bohater dynamiczny to taki, który przechodzi wewnętrzną przemianę. Marcin z uległego ucznia rosyjskiej szkoły staje się świadomym i zbuntowanym polskim patriotą.
Dzięki Zygierowi i zakazanej literaturze odkrywa swoją tożsamość. Dojrzewa emocjonalnie, uczy się przyjaźni i miłości. Staje się odważnym młodym człowiekiem, gotowym do walki o swoją ojczyznę.