Narracja, język i styl powieści „W pustyni i w puszczy”
Narratorem w powieści Henryka Sienkiewicza jest osoba trzecia, która wie wszystko o bohaterach i wydarzeniach. Język utworu łączy dawne polskie słowa z egzotycznymi zwrotami arabskimi i afrykańskimi. Plastyczne opisy przyrody oraz zróżnicowane dialogi nadają historii wyjątkowy, przygodowy klimat.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Kto opowiada historię?
Sienkiewicz zastosował narrację trzecioosobowąSposób opowiadania, w którym narrator nie bierze udziału w wydarzeniach, lecz relacjonuje je z boku.. Opowiadacz nie mówi „ja”, ale relacjonuje działania Stasia i Nel z boku. Jest to narrator wszechwiedzącyTyp narratora, który wie wszystko o świecie przedstawionym, zna myśli i uczucia wszystkich postaci.. Zna on myśli dzieci, widzi każdy ruch porywaczy i wie, co wydarzy się za chwilę.
Dzięki temu czytelnik często dostaje więcej informacji niż sami bohaterowie. Buduje to napięcie, bo widzimy zbliżające się zagrożenie, zanim Staś je zauważy. Narrator wyraźnie kibicuje dzieciom. Czasem wprost chwali odwagę chłopca lub współczuje małej Nel.
Większość wydarzeń śledzimy z perspektywy Stasia Tarkowskiego. Poznajemy jego plany ucieczki, strach i dumę. Nel jest pokazywana częściej z zewnątrz. Taki zabieg sprawia, że łatwo utożsamić się z głównym bohaterem i przeżywać z nim afrykańską przygodę.
Język dawnej Polski i egzotycznej Afryki
Książka ukazała się w 1911 roku. Język Sienkiewicza nosi wyraźne ślady tamtych czasów. Znajdziesz w niej liczne archaizmyWyraz, konstrukcja zdaniowa lub znaczenie słowa, które wyszły już z codziennego użycia.. Słowa takie jak „rzekł”, „jął” czy „aliści” brzmią dziś staroświecko, ale nadają opowieści poważny ton.
Sienkiewicz celowo używał nieco starszego języka, aby nadać swoim powieściom dostojeństwa. Chciał, by brzmiały jak ważna, historyczna relacja, a nie tylko zwykła bajka dla dzieci.
Drugim ważnym elementem języka są słowa arabskie i afrykańskie. Pisarz wplata w tekst oryginalne zwroty, aby oddać klimat Sudanu i wschodniej Afryki. Pojawiają się tam określenia takie jak effendi (pan), mamur (urzędnik) czy askari (żołnierz). Dzięki nim świat przedstawiony staje się bardzo wiarygodny.
Afrykańska przyroda malowana słowami
Sienkiewicz słynął z niezwykłego talentu do opisywania przestrzeni. Afrykańska przyroda w powieści to nie tylko tło wydarzeń, ale potężna siła wpływająca na losy dzieci. Pustynia jest groźna, a puszcza tętni życiem.
Autor stosuje bogate epitetyWyraz określający rzeczownik, najczęściej przymiotnik. Nadaje przedmiotom i zjawiskom konkretne cechy. i rozbudowane porównaniaŚrodek stylistyczny polegający na zestawieniu dwóch zjawisk ze względu na ich wspólną cechę, często za pomocą słowa „jak”.. Pustynia w jego opisie jest „bezlitosna” i „martwa jak księżyc”. Nil nie po prostu płynie, ale „toczy swe brunatne wody wśród sitowia”.
Opisy puszczy pełne są dźwięków, zapachów i kolorów. Nocny ryk lwów, zapach akacji i czerwone niebo przed burzą silnie działają na wyobraźnię. Pisarz maluje słowami w taki sposób, aby czytelnik niemal poczuł afrykański upał.
Co mówią bohaterowie?
Sposób wypowiadania się postaci zdradza ich charakter. Staś mówi pewnie, buduje długie zdania i często dzieli się wiedzą. Od razu widać, że to chłopak oczytany i bardzo ambitny. Nel odzywa się krócej, używa prostych słów i zadaje mnóstwo pytań.
Dopasowanie języka do postaci to celowy zabieg pisarza. Dzięki temu bohaterowie wydają się prawdziwi, a my możemy odgadnąć ich wiek, wykształcenie i pochodzenie po samych słowach.
Ciekawie wypowiada się Kali. Mówi uproszczonym językiem, co w polskim tekście oddano łamaną polszczyzną. Często mówi o sobie w trzeciej osobie. Pokazuje to barierę językową, ale też jego prostolinijność i szczerość.
Porywacze, czyli Idrys, Gebhr i Chamis, mówią szorstko i rzucają krótkie rozkazy. Sienkiewicz celowo ograniczył ich wypowiedzi. Mają oni budzić grozę i pełnić rolę bezwzględnych wrogów, dlatego brakuje w ich słowach ludzkiego ciepła.