W pustyni i w puszczy - motywy literackie
Powieść Henryka Sienkiewicza opiera się na kilku głównych wątkach, które napędzają całą akcję. Najważniejsze z nich to przymusowa wędrówka przez dziką Afrykę oraz przyspieszone dojrzewanie młodych bohaterów. Tekst ukazuje również siłę prawdziwej przyjaźni, odwagę w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa i głęboką miłość do rodziców.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Podróż
Podróż napędza całą fabułę książki. Staś i Nel przemierzają Afrykę od Egiptu, przez Sudan, aż po wschodnie wybrzeże. Ta wędrówka nie jest dobrowolna, ponieważ dzieci zostają porwane.
Muszą iść przez pustynię, sawannęRozległa równina porośnięta trawą i rzadkimi drzewami, charakterystyczna dla Afryki. i tropikalną puszczę. Każdy etap trasy to nowe wyzwania. Czekają na nich burze piaskowe, dzikie zwierzęta i brak wody.
W drodze Staś zmienia się z chłopca w dorosłego mężczyznę. Podróż staje się dla niego wielką próbą charakteru.
Rozwiń: Motyw podróży w „W pustyni i w puszczy" (czas czytania: 1 min)Dorastanie
Powieść pokazuje przyspieszone dojrzewanie dwójki dzieci. Trafiają one w ekstremalnie trudne warunki. Czternastoletni Staś na początku jest nieco zarozumiały.
Szybko musi się zmienić. Konieczność opieki nad Nel i samodzielne podejmowanie decyzji hartują jego charakter. Chłopiec uczy się odpowiedzialności za drugiego człowieka.
Nel jest młodsza i słabsza fizycznie. Mimo to uczy się wytrzymałości i odporności psychicznej. Prawdziwe dorastanie wynika tu z troski o innych, a nie z wieku.
Rozwiń: Motyw dorastania w „W pustyni i w puszczy" (czas czytania: 1 min)Odwaga
Odwaga w tej historii nie polega na braku strachu. Chodzi o działanie mimo przerażenia. Staś boi się, gdy staje twarzą w twarz z lwem.
Odczuwa lęk, gdy Nel zapada na febręGroźna choroba tropikalna, inaczej malaria, przenoszona przez komary.. Za każdym razem pokonuje jednak własną słabość. Robi to, bo czuje się odpowiedzialny za życie dziewczynki.
Przełomowym momentem jest scena w wąwozie. Chłopiec strzela do lwa, a potem do porywaczy, by ocalić siebie i Nel. Odwaga wypływa tu z miłości, a nie z brawury.
Rozwiń: Motyw odwagi w „W pustyni i w puszczy" (czas czytania: 1 min)Przyjaźń
Relacje między bohaterami tworzą silną sieć wsparcia. Przyjaźń Stasia i Nel opiera się na wspólnych zabawach z dzieciństwa. W trakcie podróży staje się jednak prawdziwym partnerstwem.
Dzieci muszą razem walczyć o przetrwanie. Z czasem dołączają do nich Kali i Mea. Więź z młodymi Afrykanami przekracza podziały kulturowe.
Henryk Sienkiewicz pokazuje ważną prawdę. Autentyczna przyjaźń rodzi się w trudzie, a nie w wygodnym życiu.
Rozwiń: Motyw przyjaźni w „W pustyni i w puszczy" (czas czytania: 2 min)Cierpienie i niewola
Porwanie brutalnie odbiera dzieciom wolność. Zostają wrzucone w świat przemocy. Cierpienie ma tu wymiar fizyczny, czyli głód, pragnienie i wyczerpanie.
Jest też ból psychiczny. Dzieci tęsknią za ojcami i boją się śmierci. Muszą konfrontować się ze złem i podejmować dramatyczne decyzje.
Problem niewoli dotyczy również Kalego. Chłopak był traktowany jak własność i bity przez porywaczy. Przeżyte trudności ostatecznie hartują wszystkich bohaterów.
W literaturze motyw cierpienia często służy uszlachetnieniu bohatera. Przez pokonywanie bólu postać staje się silniejsza i lepsza.
Wiara chrześcijańska
Religia towarzyszy dzieciom przez całą wędrówkę. Pełni funkcję duchowej kotwicy. Staś i Nel modlą się w momentach największego zagrożenia.
Wiara daje im siłę do dalszego marszu. Nie mogą jej czerpać tylko z rozsądku czy sprawności fizycznej.
Ważnym momentem jest nawróceniePrzyjęcie nowej wiary i zmiana dotychczasowego sposobu życia. Kalego na chrześcijaństwo. Religia staje się pomostem między różnymi kulturami. Wiara to dla bohaterów żywa siła, a nie tylko pusty rytuał.
Rozwiń: Motyw wiary chrześcijańskiej w „W pustyni i w puszczy" (czas czytania: 2 min)Natura jako zagrożenie
Afrykańska przyroda to nie tylko ładne tło. To aktywny uczestnik wydarzeń, który ciągle zagraża życiu bohaterów.
Burza piaskowa zasypuje karawanęGrupa podróżnych przemieszczająca się wspólnie przez pustynię lub niebezpieczne tereny.. W rzekach kryją się krokodyle, a lasy tropikalne pełne są dzikich zwierząt. Nawet palące słońce może zabić.
Pisarz opisał blisko trzysta gatunków zwierząt i roślin. Zbudował obraz natury potężnej i obojętnej na ludzki los. Zderzenie bezbronnych dzieci z dzikim kontynentem buduje ogromne napięcie.
Walka dobra ze złem
Powieść opiera się na wyraźnym podziale. Z jednej strony mamy siły dobra, czyli dzieci i ich lojalnych towarzyszy. Z drugiej stoi zło reprezentowane przez porywaczy.
MahdiPrzywódca powstania w Sudanie, który ogłosił się wysłannikiem Boga. i jego zwolennicy to symbol fanatyzmuSkrajne, bezkrytyczne oddanie jakiejś idei lub religii, często połączone z nietolerancją. i okrucieństwa. Staś z kolei uosabia odwagę i sprawiedliwość.
Ten schemat nie jest jednak całkowicie czarno-biały. Pisarz pokazuje też zwykłych Sudańczyków jako ofiary wojny. Ten wątek nadaje lekturze głęboki wymiar moralny.
Motyw walki dobra ze złem jest bardzo popularny w literaturze. Często nazywa się go z łaciny motywem manichejskim.
Tęsknota i miłość rodzicielska
Rozłąka z ojcami to dla Stasia i Nel źródło wielkiego bólu. Pan Tarkowski i pan Rawlison to troskliwi i mądrzy ojcowie. Dzieci noszą ich obraz w sercu.
Powrót do domu staje się najważniejszym celem wędrówki. Tęsknota mobilizuje bohaterów do walki o przetrwanie.
Staś wielokrotnie przyznaje sam przed sobą ważną rzecz. Wytrzymuje kolejne próby przede wszystkim dla Nel i dla ojca. Miłość rodzicielska nadaje całej historii ogromnych emocji.