Gospodarz - charakterystyka
Gospodarz to jedna z najważniejszych postaci w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego, łącząca świat krakowskiej inteligencji z bronowickim chłopstwem. Jego literacki portret opiera się na biografii Włodzimierza Tetmajera, cenionego malarza i działacza ludowego. Bohater ten uosabia niespełnione nadzieje na narodowe zjednoczenie, ponosząc klęskę w obliczu powierzonej mu przez Wernyhorę misji.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Pierwowzór postaci: Włodzimierz Tetmajer
Pierwowzorem Gospodarza jest Włodzimierz Tetmajer (1861–1923). Był to doskonale wykształcony malarz, który szlifował swój warsztat w Krakowie, Wiedniu, Monachium i Paryżu. Przez sześć lat uczył się pod okiem samego Jana Matejki. Jego twórczość skupiała się głównie na scenach rodzajowychDzieło sztuki przedstawiające zwykłe, codzienne życie ludzi, często związane z pracą lub obyczajami. z życia wsi.
W 1890 roku Tetmajer ożenił się z Anną Mikołajczykówną, chłopką z Bronowic. Ten ślub wywołał w krakowskim towarzystwie ogromny skandal. Przetarł jednak szlaki innym artystom. Dziesięć lat później podobne poruszenie towarzyszyło ślubowi Lucjana Rydla z młodszą siostrą Anny, Jadwigą.
Małżeństwo Włodzimierza Tetmajera z chłopką było jednym z pierwszych i najgłośniejszych przejawów chłopomaniiMłodopolska fascynacja folklorem, życiem i witalnością mieszkańców wsi przez znudzoną miastem inteligencję.. W przeciwieństwie do wielu innych artystów, Tetmajer nie traktował wsi jedynie jako modnego kaprysu – naprawdę zintegrował się z lokalną społecznością i działał na jej rzecz.
Tetmajer nie ograniczał się do sztuki. Angażował się politycznie, zasiadał w radzie powiatowej i pełnił funkcję posła do parlamentu austro-węgierskiego. W rzeczywistości to on był gospodarzem słynnego wesela Rydla. Cieszył się ogromnym szacunkiem mieszkańców Bronowic, dlatego na uroczystość stawili się niemal wszyscy zaproszeni goście z wioski.
Rola Gospodarza w dramacie
Gospodarz pełni w „Weselu” funkcję naturalnego łącznika między dwoma światami. Pochodzi z miasta, ale od lat żyje na wsi. Zna mentalność obu grup społecznych. Jest gorącym patriotą, który tęskni za wolną Polską i wierzy w siłę ludu. Jego fascynację chłopstwem, ich zapałem i tężyzną fizyczną najlepiej oddają słynne słowa:
„(...) chłop potęgą jest i basta”.
Mimo tej sympatii Gospodarz zachowuje trzeźwość umysłu. W głębi duszy wciąż nosi lęk przed powtórką rabacji galicyjskiejZbrojne, krwawe wystąpienie chłopów przeciwko szlachcie w 1846 roku, na którego czele stał Jakub Szela.. Pamięta o krwawych wydarzeniach z przeszłości i obawia się niekontrolowanego wybuchu chłopskiego gniewu. W życiu prywatnym to człowiek spokojny, darzący wielkim szacunkiem swoją żonę, Gospodynię. W wielu domowych sprawach całkowicie się jej podporządkowuje.
Upadek mitu i klęska bohatera
Początkowo Gospodarz wydaje się idealnym kandydatem na przywódcę narodowego zrywu. To właśnie jemu WernyhoraLegendarny kozacki lirnik i wróżbita, symbolizujący w literaturze polskiej proroctwo o niepodległości i zjednoczeniu narodu. powierza złoty róg i misję zgromadzenia zbrojnych chłopów. Rozmowa tych dwóch postaci stanowi punkt zwrotny całego dramatu.
Wraz z rozwojem akcji pozytywny wizerunek bohatera całkowicie się załamuje. Gospodarz w romantycznym uniesieniu ostro krytykuje bierność krakowskiego mieszczaństwa, zarzucając mu niechęć do współpracy z ludem. Szybko jednak okazuje się, że sam cierpi na tę samą niemoc. Nie potrafi udźwignąć ciężaru odpowiedzialności za losy narodu.
Zamiast działać, przekazuje złoty róg młodemu chłopu, Jaśkowi. Łamie tym samym własną przysięgę. Zmęczony i pijany, zapada w sen. Po przebudzeniu nie pamięta ani wizyty Wernyhory, ani obietnic, które złożył. W finałowej scenie dramatu Gospodarz, podobnie jak reszta gości, bez słowa poddaje się hipnotycznej muzyce Chochoła. Zamiast poprowadzić naród do walki, tonie w marazmie i uśpieniu.