Konfrontacje i kompromitacje narodowych mitów
Stanisław Wyspiański w „Weselu” bezlitośnie rozlicza się z polskimi wyobrażeniami o narodowej solidarności i gotowości do walki. Dramat zderza romantyczne wizje z brutalną rzeczywistością początku XX wieku, obnażając słabości zarówno inteligencji, jak i chłopstwa. Finałowe sceny utworu ostatecznie grzebią szanse na zbrojny zryw, pozostawiając bohaterów w stanie marazmu.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Zderzenie sztuki z prozą życia
Wyspiański już w didaskaliach buduje przestrzeń przesiąkniętą historią. Na ścianach bronowickiej chaty wiszą dwa obrazy Jana Matejki: „Wernyhora” oraz „Kościuszko pod Racławicami”. Te płótna to nie tylko dekoracja, ale bezpośrednie odwołanie do głęboko zakorzenionych wyobrażeń. Reprezentują wiarę w sojusz chłopsko-inteligencki, siłę kosynierówFormacja piechoty chłopskiej uzbrojona w kosy osadzone na sztorc, wsławiona podczas insurekcji kościuszkowskiej. oraz nadzieję na odzyskanie niepodległości. W trakcie weselnej nocy te wielkie idee zderzają się z brutalną rzeczywistością.
Upadek inteligenckich złudzeń
Ośrodkiem tej konfrontacji jest Gospodarz. To jemu ukazuje się mityczny Wernyhora, powierzając misję organizacji powstania i wręczając złoty róg. Gospodarz, choć początkowo szczerze przejęty wizją zrywu, szybko ulega słabościom. Zamiast działać, przekazuje róg młodemu Jaśkowi, a sam kładzie się spać.
Inteligencja okazuje się całkowicie niezdolna do czynu, pogrążona w mitomaniiSkłonność do kłamstwa i fantazjowania na własny temat, tu: życie w świecie literackich złudzeń zamiast realnego działania. i pustych frazesach. Przebieranie się Pana Młodego w chłopski strój to jedynie powierzchowna poza. Nie ma ona nic wspólnego z prawdziwym zbrataniem z ludem.
Fascynacja wsią, nazywana chłopomanią (lub ludomanią), była niezwykle popularna wśród krakowskiej inteligencji przełomu XIX i XX wieku. Artyści szukali na wsi biologicznej witalności i ucieczki od miejskiej dekadencji, jednak rzadko rozumieli prawdziwe problemy chłopów.
Chłopi bez przywództwa
Chłopi wypadają w tym zestawieniu nieco lepiej, choć ich obraz również daleki jest od ideału. Mit racławickiego bohatera nie upada całkowicie. Na wezwanie stawia się tłum uzbrojonych w kosy mężczyzn, na czele z krewkim Czepcem. Mają siłę i chęci do walki.
Wyspiański nie idealizuje jednak wsi. Pokazuje prymitywną krzepę Czepca w pijackich bójkach, jego kłótnie z Żydem i księdzem. Chłopi stanowią potężną siłę, ale potrzebują przywództwa. Inteligencja nie potrafi im go zapewnić.
Finałowy marazm
Ostateczna kompromitacja narodowych nadziei dokonuje się o świcie. Zamiast wielkiego zrywu, widzimy zaspanych, pijanych i oszołomionych weselników. Trzeźwo myśląca Gospodyni od początku nie wierzy w powstanie, a Nos topi smutki w alkoholu. Finał przynosi bolesne rozczarowanie.
Jasiek gubi złoty róg, schylając się po czapkę z pawich piór. Prywatne pragnienie wygrywa z narodowym obowiązkiem. Zostaje mu w rękach tylko sznur. Zamiast zbrojnego tłumu, izbę wypełnia marazm. Zgodnie z poleceniem ChochołaSłomiana osłona krzaka róży, w dramacie symbolizuje uśpione wartości narodu i paraliż woli działania., Jasiek wyjmuje weselnikom kosy z rąk, a broń zostaje ukryta za piecem.
Zamiast Wernyhory i Archanioła, na scenie króluje groteskowa słomiana kukła, grająca usypiającą melodię. Nawarstwione przez dekady romantyczne złudzenia zostają bezlitośnie zniszczone.