Mały Sabotaż
Działalność konspiracyjna bohaterów „Kamieni na szaniec” dzieliła się na dwa etapy: psychologiczną walkę w ramach Małego Sabotażu oraz zbrojne akcje dywersyjne. Chłopcy z Szarych Szeregów początkowo skupiali się na ośmieszaniu okupanta i budowaniu morale warszawiaków. Z czasem przeszli do bezpośrednich starć zbrojnych, uwalniania więźniów i likwidacji gestapowców.
Mały Sabotaż, czyli wojna psychologiczna
Akcje Małego Sabotażu miały jeden główny cel: pokazać Niemcom, że Polacy się nie poddali, a rodakom dać nadzieję na odwet. Chłopcy z Szarych Szeregów dezorganizowali propagandę wroga i ośmieszali jego zarządzenia. Aleksander Kamiński szczegółowo opisał te działania, pokazując niezwykłą pomysłowość i odwagę młodych konspiratorów.
- Zrywanie niemieckich flag i wieszanie biało-czerwonych chorągiewek z okazji świąt narodowych (3 maja, 11 listopada). W tej dziedzinie niekwestionowanym mistrzem był Alek. Na murach pojawiało się też hasło: „Polska zwycięży!”.
- Walka z propagandą kinową. Na murach malowano rymowany slogan: „Tylko świnie siedzą w kinie”, a do sal projekcyjnych wrzucano gazy łzawiące, by zniechęcić Polaków do oglądania niemieckich kronik.
- Nękanie warszawskich fotografów. Rzemieślnicy wystawiający w witrynach zdjęcia niemieckich żołnierzy otrzymywali listy upominawcze. Brak reakcji kończył się wybijaniem szyb wystawowych.
- Akcja przeciwko Paprockiemu. Właściciel restauracji pośredniczył w prenumeracie niemieckiej prasy. Chłopcy wysyłali mu listy, tłukli szyby, nękali telefonami i rozlepiali ogłoszenia o taniej słoninie. Finałem było zamieszczenie w gazecie oferty sprzedaży taniego węgla oraz przyklejenie na drzwiach lokalu klepsydry żałobnej. Paprocki ostatecznie skapitulował.
- Modyfikacja niemieckich haseł. Słynną literę „V” (Victoria) dopisywano na plakatach, a hasło „Deutschland siegt an allen Fronten” (Niemcy zwyciężają na wszystkich frontach) Rudy brawurowo zmieniał na „Deutschland liegt an allen Fronten” (Niemcy leżą na wszystkich frontach).
- Rysowanie żółwia. Symbol ten propagował powolną pracę w zakładach produkujących na rzecz okupanta.
- Rozpowszechnianie znaku KotwicyZnak Polski Walczącej, połączenie liter P i W. Został wybrany w tajnym konkursie w 1942 roku.. Malowano go na murach i stemplowano nim egzemplarze gadzinowego „Nowego Kuriera Warszawskiego”. Przy okazji w gazecie drukowano życzenia imieninowe dla Władysława Sikorskiego i Władysława Raczkiewicza.
- Głośne akcje uliczne. Alek odkręcił niemiecką tablicę z pomnika Mikołaja Kopernika. Innym razem chłopcy podłączyli się do niemieckich megafonów, by wyemitować fragment polskiego hymnu narodowego.
- Akcja organizacji PLANPolska Ludowa Akcja Niepodległościowa. Jedna z pierwszych podziemnych organizacji młodzieżowych w okupowanej Warszawie.. Na plakatach informujących o utworzeniu Generalnego GubernatorstwaJednostka administracyjno-terytorialna utworzona przez III Rzeszę z części okupowanych ziem polskich. naklejano karteczki z dosadnym cytatem przypisywanym Józefowi Piłsudskiemu: „A my was w dupie mamy!”.
- Ośmieszanie Hitlera. Rozlepiano plakaty z ironicznym tekstem zaczynającym się od słów: „Führer powiedział…”.
Bohaterowie „Kamieni na szaniec” dorastali wraz z trwaniem wojny. Działalność w Małym Sabotażu (w ramach organizacji Wawer) była dla nich szkołą charakterów. Kiedy osiągnęli pełnoletność, przeszli do Grup Szturmowych Szarych Szeregów, gdzie otrzymali broń i zaczęli brać udział w regularnych starciach zbrojnych.
Dywersja: z farbą i pędzlem po broń
Zbrojne akcje dywersyjne miały zupełnie inny ciężar gatunkowy. Ich celem było fizyczne osłabienie sił wroga, zdobycie zaopatrzenia i ratowanie ludzkiego życia. Wymagały precyzyjnego planowania i gotowości na śmierć.
- Akcja pod Kraśnikiem (noc sylwestrowa 1942/1943). Chłopcy wysadzili tory kolejowe i pociąg transportujący broń na front wschodni.
- Rozbrajanie Niemców. Codzienna, ryzykowna praca polegająca na zdobywaniu broni od pojedynczych żołnierzy lub patroli.
- Akcja pod Arsenałem (26 marca 1943). Najsłynniejsza operacja opisana w książce. Przyjaciele z Szarych Szeregów odbili skatowanego przez GestapoTajna policja państwowa w nazistowskich Niemczech, znana z brutalnych metod śledczych i terroru. Janka Bytnara „Rudego” oraz innych więźniów przewożonych z alei Szucha na Pawiak. Akcja miała charakter osobisty – chodziło o ratowanie życia przyjaciela.
- Akcje egzekucyjne. Likwidacja najbardziej bestialskich oficerów niemieckich na podstawie wyroków wydanych przez Kierownictwo Walki Podziemnej.
- Akcja pod Celestynowem. Brawurowe odbicie więźniów transportowanych z obozu na MajdankuNiemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i jeniecki zlokalizowany na obrzeżach Lublina. do Auschwitz. Operacją dowodził Tadeusz Zawadzki „Zośka”.
- Akcja w Sieczychach (sierpień 1943). Likwidacja niemieckiego posterunku żandarmerii na północno-wschodniej granicy Generalnego Gubernatorstwa. Zakończyła się sukcesem, ale zginął w niej Zośka.