Akcja pod Arsenałem – plan wydarzeń
Akcja pod Arsenałem to najważniejszy i najbardziej dramatyczny moment „Kamieni na szaniec”, stanowiący punkt kulminacyjny wojennych losów bohaterów. Zbrojne odbicie Jana Bytnara „Rudego” z rąk gestapo udowodniło niezwykłą odwagę, lojalność i doskonałe zorganizowanie członków Szarych Szeregów. Chronologiczne zestawienie faktów ukazuje dynamikę tej brawurowej operacji, od pełnego napięcia oczekiwania na sygnał aż po tragiczną w skutkach ewakuację.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 2 min
Przygotowania i zajęcie pozycji
Sukces operacji zależał od precyzyjnego planowania i żelaznej dyscypliny. Chłopcy musieli działać błyskawicznie, opierając się na informacjach wywiadowczych.
- Oczekiwanie na telefoniczną wiadomość od WesołegoAkowiec pracujący jako akwizytor firmy E. Wedel, który miał swobodny wstęp do siedziby gestapo w alei Szucha. o wyjeździe transportu więźniów.
- Nadejście ostatecznej zgody dowództwa na przeprowadzenie zbrojnego odbicia Rudego.
- Zajęcie wyznaczonych stanowisk bojowych u zbiegu ulic Bielańskiej i Długiej.
Uderzenie na więźniarkę
Samo starcie trwało zaledwie kilka minut. Wymagało jednak od młodych konspiratorów przełamania strachu i otwartej walki z uzbrojonym okupantem.
- Sygnał do rozpoczęcia akcji wydany przez dowodzącego operacją OrszęDowódca Akcji pod Arsenałem i naczelnik Szarych Szeregów..
- Pojawienie się niemieckiej więźniarki przewożącej przesłuchiwanych z alei Szucha na Pawiak.
- Próba ucieczki kierowcy samochodu w ulicę Długą po zorientowaniu się w zagrożeniu.
- Gwałtowne natarcie oddziału szturmowego dowodzonego przez Tadeusza Zawadzkiego „Zośkę” na pojazd.
- Zacięta wymiana ognia z eskortującymi transport gestapowcami.
- Chwilowe ukrycie się chłopców za masywnymi filarami ArsenałuZabytkowy budynek u zbiegu ulic Bielańskiej i Długiej, w pobliżu którego przeprowadzono akcję. pod silnym ostrzałem wroga.
- Zdecydowane wezwanie Zośki do ponownego ataku na unieruchomioną więźniarkę.
- Otwarcie wozu i wyswobodzenie dwudziestu jeden więźniów, w tym skatowanego Jana Bytnara „Rudego”.
Akcja pod Arsenałem (kryptonim „Meksyk II”) miała miejsce 26 marca 1943 roku. Była to pierwsza tak duża operacja zbrojna polskiego podziemia w okupowanej Warszawie, przeprowadzona w biały dzień w samym centrum miasta.
Odwrót i dramat Alka
Odbicie więźniów nie kończyło zadania. Najtrudniejszym etapem okazało się bezpieczne opuszczenie terenu walki, co przyniosło nieodwracalne straty.
- Przeniesienie wycieńczonego Rudego do podstawionego samochodu i szybki odjazd z miejsca starcia.
- Zarządzenie odwrotu i rozejście się poszczególnych sekcji szturmowych w wyznaczonych kierunkach.
- Wycofywanie się grupy ubezpieczającej, którą dowodził Maciej Aleksy Dawidowski „Alek”.
- Niespodziewana wymiana ognia z uzbrojonymi niemieckimi urzędnikami cywilnymi z pobliskiego urzędu pracy (Arbeitsamtu).
- Tragiczne postrzelenie Alka w brzuch podczas osłaniania wycofujących się kolegów.
- Zatrzymanie przypadkowego samochodu przez rannych i brawurowa ucieczka z terenu walk.