Słowniczek terminów związanych z „Kamieniami na szaniec”
Słowniczek pojęć historycznych i konspiracyjnych ułatwia zrozumienie realiów opisanych przez Aleksandra Kamińskiego. Zestawienie obejmuje nazwy tajnych organizacji, kryptonimy oraz terminy wojskowe z okresu II wojny światowej. Znajomość tych definicji pozwala lepiej zinterpretować działania bohaterów i specyfikę polskiego państwa podziemnego.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Szare Szeregi
Kryptonim męskiego harcerstwa walczącego w konspiracji w latach 1939–1944. Organizację powołała Rada Naczelna Harcerstwa 27 września 1939 roku. Z czasem weszła ona w struktury Armii KrajowejNajwiększa podziemna armia w okupowanej Europie, zbrojne ramię Polskiego Państwa Podziemnego.. Ze względów bezpieczeństwa i szkoleniowych Szare Szeregi dzieliły się na trzy grupy wiekowe.
- Grupy Szturmowe (GS) – skupiały najstarszych harcerzy, gotowych do walki zbrojnej i dywersji.
- Bojowa Szkoła (BS) – zrzeszała chłopców w wieku 16–18 lat, którzy przechodzili szkolenie wojskowe i brali udział w akcjach sabotażowych.
- Zawisza – najmłodsi, liczący od 12 do 15 lat, przygotowywani do służby pomocniczej.
Wawer
Konspiracyjna organizacja działająca na terenie Warszawy w latach 1940–1944. Jej członkowie skupiali się na planowaniu i przeprowadzaniu akcji Małego Sabotażu.
Buki
Fikcyjna nazwa nadana przez Aleksandra Kamińskiego 23 Warszawskiej Drużynie Harcerzy. Działała ona przy gimnazjum i liceum im. Stefana Batorego. W rzeczywistości grupę tę nazywano Pomarańczarnią – od koloru wybranych przez nią barw. Do Buków należeli młodzi ludzie, którzy w 1939 roku zdali egzamin maturalny. Tworzyli niezwykle zżytą, lojalną wobec siebie paczkę przyjaciół.
Zmiana nazwy drużyny z „Pomarańczarni” na „Buki” to jeden z niewielu zabiegów fikcjonalizujących w książce. Kamiński zrobił to ze względów bezpieczeństwa – w czasie pisania i pierwszego wydania utworu (1943 r.) wielu członków drużyny wciąż żyło i działało w konspiracji.
PLAN (Polska Ludowa Akcja Niepodległościowa)
Tajna organizacja o profilu lewicowym, założona w Warszawie 15 października 1939 roku przez środowisko młodzieży demokratycznej. Członkowie PLAN-u wydawali własne pismo konspiracyjne zatytułowane „Polska Ludowa”. Grupa nie przetrwała długo. Niemcy rozbili jej struktury już 15 stycznia 1940 roku.
Kotwica
Powszechnie znany symbol Polski WalczącejZnak oporu Polaków przeciwko okupantowi, symbolizujący nadzieję na odzyskanie niepodległości.. Znak graficzny łączył dwie litery: „P” oraz „W”, układające się w kształt kotwicy. Członkowie Małego Sabotażu masowo malowali ten symbol na warszawskich murach w okresie okupacji.
Mały Sabotaż
Kategoria akcji konspiracyjnych wymierzonych w niemieckiego okupanta. Działania te polegały głównie na wypisywaniu antyhitlerowskich haseł na murach Warszawy, ośmieszaniu zarządzeń wroga oraz dezorganizowaniu propagandy niemieckiej. Wymagały sprytu i odwagi, ale nie wiązały się z bezpośrednim starciem zbrojnym.
Pawiak
Słynne warszawskie więzienie zlokalizowane między ulicami Dzielną i Pawią. Zbudowali je Rosjanie w latach 1829–1835. W czasie II wojny światowej Pawiak stał się głównym więzieniem śledczym okupacyjnej policji bezpieczeństwa w Generalnym GubernatorstwieJednostka administracyjno-terytorialna utworzona przez III Rzeszę z części okupowanych ziem polskich..
Trafiały tam osoby zatrzymane w łapankach, członkowie ruchu oporu oraz więźniowie polityczni. Przetrzymywano ich w nieludzkich warunkach i brutalnie torturowano podczas przesłuchań. 21 sierpnia 1944 roku na rozkaz Gestapo budynek wysadzono w powietrze.
Szaniec
Ziemna fortyfikacja polowa. W terminologii wojskowej służy do osłony stanowisk artyleryjskich przed ostrzałem wroga.
Ruch egzekucyjny
Zbrojne akcje likwidacyjne wymierzone w aparat terroru. Wykonywano je na Niemcach, którzy wykazywali się szczególnym okrucieństwem, zwłaszcza podczas brutalnych przesłuchań. Wyroki śmierci wydawały sądy podziemneTajne organy wymiaru sprawiedliwości Polskiego Państwa Podziemnego, sądzące za zdradę i zbrodnie wojenne., a egzekucje przeprowadzali członkowie batalionów bojowych.