ciekawostki
Książka Aleksandra Kamińskiego kryje w sobie wiele fascynujących tajemnic wydawniczych i historycznych. Losy bohaterów doczekały się literackiej kontynuacji oraz ekranizacji filmowej. Cenzura powojenna brutalnie ingerowała w treść utworu, próbując zatrzeć prawdę o agresji sowieckiej na Polskę.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Tajemnice pierwszych wydań i cenzura
Aleksander Kamiński wydał książkę pod pseudonimem Juliusz Górecki. Imię zapożyczył od Juliusza Dąbrowskiego, swojego przyjaciela zamordowanego przez Niemców w 1941 roku. Nazwisko pochodzi od miejscowości Górki WielkieWieś na Śląsku Cieszyńskim, gdzie przed wojną działała słynna szkoła instruktorów harcerskich., w której autor spędził kilka lat przed wybuchem wojny. Pierwotna przedmowa do utworu miała unikalny, słowno-graficzny charakter.
Powojenna rzeczywistość polityczna wymusiła drastyczne zmiany w tekście. W wydaniu z 1946 roku zadziałała komunistyczna cenzuraKontrola publikacji przez władze państwowe, w PRL blokująca informacje niewygodne dla ZSRR.. Zmieniono fragment dotyczący 17 września 1939 roku. Pierwotne zdanie o „bolszewickim sztylecie wbitym w plecy Polski” i oddziałach sowieckich idących na spotkanie Niemcom zastąpiono suchą informacją o wojskach posuwających się na zachód.
Tytuł „Kamienie na szaniec” pochodzi z wiersza Juliusza Słowackiego „Testament mój”. Kamiński użył tego cytatu, aby podkreślić ofiarę z życia, jaką złożyło pokolenie młodych inteligentów w walce o niepodległość.
Międzynarodowy rozgłos i kontynuacja losów
Dalsze losy członków Szarych Szeregów autor opisał w książce „Zośka i Parasol”. Skupia się ona na harcerzach walczących w batalionie „Zośka”Batalion Armii Krajowej biorący udział w powstaniu warszawskim, nazwany pseudonimem Tadeusza Zawadzkiego..
Opowieść o warszawskich harcerzach szybko przekroczyła granice Polski i zyskała międzynarodowe uznanie:
- W 1945 roku ukazał się angielski przekład zatytułowany „Stones for the Rampart”.
- W 1948 roku wydano wersję czeską – „Hradba statečnosti”.
- Włoska „Enciclopedia Cattolica” z 1952 roku pod hasłem „Polonia” uznała dzieło Kamińskiego za najgłośniejszy i najbardziej charakterystyczny tekst literacki z okresu drugiej wojny światowej.
Pamięć w kulturze i sztuce
Historia Rudego, Alka i Zośki inspirowała innych twórców. W 1977 roku Jan Łomnicki wyreżyserował film „Akcja pod Arsenałem”. Nie jest to pełna ekranizacja książki. Fabuła koncentruje się na aresztowaniu Janka Bytnara, przygotowaniach do jego odbicia oraz późniejszej egzekucji gestapowcówFunkcjonariusze Tajnej Policji Państwowej (Gestapo) w nazistowskich Niemczech, słynący z brutalnych przesłuchań. odpowiedzialnych za jego zakatowanie.
Pamięć o bohaterach utrwalano również w poezji. Kazimierz Szałata poświęcił Jankowi Bytnarowi poruszający wiersz:
…jeszcze się trudno
uporać z pamięcią
choć wierne ślady
zaraz za stopami
odeszły w ciszę
trudno się wyrzec
ostatniego słowa
tak jak niełatwo
zrezygnować z siebie
więc po harcersku
na dobranoc –
Czuwaj
zostańmy w ciszy
z bandażem na ustach
i z opatrunkiem
na krwawiącą pamięć.