Sztuka polskiego i światowego pozytywizmu

Wiadomości wstępne

Sztuka pozytywistyczna rządziła się jedną naczelną zasadą: żadnych upiększeń. Artyści dążyli do jak najdokładniejszego odzwierciedlenia rzeczywistości takiej, jaka jest - z codziennymi czynnościami, zwykłymi ludźmi i ich problemami. Tematyka dzieł zmieniła się diametralnie w porównaniu z romantyzmem. Upowszechniający się realizmNurt artystyczny i literacki postulujący obiektywne, wierne odwzorowanie rzeczywistości, bez idealizowania lub dramatyzowania przedstawianych treści. i naturalizmSkrajniejsza odmiana realizmu, zakładająca, że człowiek jest zdeterminowany przez biologię, środowisko i dziedziczność; w sztuce oznaczała bezwzględną dosłowność opisu. odcisnęły piętno nie tylko na literaturze, ale też na malarstwie, muzyce i architekturze.

W architekturze epoka przyniosła niespotykany wcześniej na taką skalę rozwój miast. Najbardziej emblematyczna stała się rozbudowa Paryża - a jej symbolem jest wieża Eiffla, zaprojektowana przez Gustave'a Eiffela. Konstrukcja z odsłoniętej stali, pozbawiona ornamentyki, była hołdem złożonym industrializmowi i nowym technologiom. Jednocześnie architektura drugiej połowy XIX wieku chętnie sięgała po dorobek przeszłości, eklektycznieStyl łączący elementy różnych epok i tradycji artystycznych, np. renesansu z barokiem, w jednym dziele lub budowli. łącząc np. elementy renesansowe z barokowymi.

Eklektyzm był widoczny też w muzyce, której oblicze odmienił Richard Wagner. W malarstwie artyści tworzyli niemal jednogłośnie zgodnie z zasadami realizmu, naturalizmu czy weryzmuOdmiana realizmu wywodząca się z Włoch; kładła szczególny nacisk na ukazywanie życia niższych warstw społecznych bez jakiejkolwiek idealizacji..

Impresjonizm (lata 60.-90. XIX wieku)

Słowo impresjonizm wywodzi się od francuskiego impression - wrażenie. Nurt bywa też nazywany realizmem optycznymOkreślenie impresjonizmu podkreślające jego zainteresowanie subiektywnym doświadczeniem wzrokowym, a nie obiektywnym wyglądem rzeczy., bo jego przedstawiciele żywo interesowali się tym, jak ludzkie oko odbiera ruchomy, oświetlony obiekt. Główne motto impresjonistów brzmiało: ludzkie oko to wspaniały instrument.

Nazwa pochodzi z artykułu krytycznego o ruchu skupionym wokół Claudeʼa Moneta, autora obrazu Impresja, wschód słońca. Autor tekstu - Louis Leroy - chciał ośmieszyć nowy styl, ale efekt osiągnął odwrotny: nazwa na dobre przylgnęła do grupy. U podstawy twórczości impresjonistów leżała fascynacja światłem i ruchem. Starali się przełożyć swoje wizualne odczucia bezpośrednio na płótno, nie zważając na „prawdziwy" kształt czy barwę obiektów - liczyło się wrażenie, nie wierna kopia.

Impresjoniści korzystali z ówczesnej nowości technicznej: farb w tubkach, które pozwalały malować w plenerze i być bardziej spontanicznym. Zafascynowała ich też fotografia - nie dlatego, że chcieli ją naśladować, lecz właśnie dlatego, że widzieli jej ograniczenia. Zdjęcie było obiektywne i pozbawione subiektywnego komentarza artysty. Malarz mógł to, czego aparat nie umiał: nadać scenie kolor, nastrój i własne spojrzenie. Wielkim atutem impresjonistów był więc kolor - coś, czego ówczesnej fotografii brakowało.

Poza fotografią duży wpływ na impresjonizm miał japonizmFascynacja japońską sztuką i estetyką w Europie XIX w.; japońskie drzeworyty i ornamenty wpłynęły m.in. na kompozycję i paletę barw impresjonistów. - japońskie drukowane ornamenty, które początkowo trafiły do Francji jako ozdoby na papierze do pakowania.

Technika impresjonistów

• szybkie pociągnięcia grubym pędzlem - aby uchwycić istotę obiektu, nie jego szczegóły
• nakładanie bardzo grubych warstw farby (impastoTechnika malarska polegająca na nakładaniu gęstej, pastowatej farby, która tworzy wyraźną fakturę na powierzchni płótna.)
• kolory nakładane obok siebie, możliwie blisko, ale bez wzajemnego mieszania
• szare i ciemne tony uzyskiwane przez mieszanie barw dopełniającychPary kolorów leżących naprzeciwko siebie w kole barw (np. czerwony i zielony), które zmieszane dają szarość lub brąz., unikanie czarnej farby
• nakładanie mokrej farby na mokrą, by uzyskać pastelowe, miękkie przejścia
• unikanie błyszczących farb - obrazy mają być matowe
• szczególna uwaga na naturalne oświetlenie i odbijanie kolorów przez obiekty
• eksponowanie niebieskich i błękitnych cieni w pejzażach

Polscy impresjoniści

• Olga Boznańska
• Józef Pankiewicz
• Władysław Podkowiński

· Frédéric Bazille
· Gustave Caillebotte
· Mary Cassatt
· Paul Cézanne
· Edgar Degas
· Armand Guillaumin
· Edouard Manet
· Claude Monet
· Berthe Morisot
· Camille Pissarro
· Pierre-Auguste Renoir
· Alfred Sisley

Realizm w malarstwie (ok. 1850-1880)

Malarze połowy XIX wieku odrzucili romantyczny subiektywizm na rzecz dokładnego, obiektywnego przedstawiania otaczającego świata. Nurt rozwinął się po 1850 roku, kiedy elementy realistycznej estetyki trafiły do programów akademii sztuki. Szczególną uwagę zwracano na fenomen światła, rozwój fotografii oraz nowe technologie w architekturze.

Celem realistów nie było naśladowanie dawnych mistrzów, lecz prawdziwe i dokładne opisanie modeli, natury oraz życia takim, jakie ono jest - bez upiększeń. Sztuczność znana z romantyzmu i klasycyzmu została jednogłośnie odrzucona. Nowym tematem stał się przeciętny człowiek: jego wygląd, problemy, zwyczaje, codzienna praca. Realizm pojawił się we Francji po rewolucji z 1848 roku i kojarzony był ze zwolennikami demokracji. W tym samym czasie realiści angielscy publicznie wystąpili przeciw wiktoriańskiemu materializmowi i konwencjom narzucanym przez londyńską Royal AcademyKrólewska Akademia Sztuk Pięknych w Londynie, założona w 1768 r.; instytucja wyznaczająca oficjalne standardy artystyczne w Wielkiej Brytanii XIX w..

Realizm nie wpłynął znacząco na architekturę czy rzeźbę - w tych dziedzinach nastał czas nowych technologii. Formy do odlewu żelaza umożliwiły masową produkcję trwałych elementów konstrukcyjnych, a stalowe liny otworzyły drogę do budowy wielkich obiektów inżynieryjnych, jak mosty.

Szkoły malarstwa realistycznego

Główni przedstawiciele realizmu

Francja: Gustave Courbet, Honoré Daumier, Gustave Doré, Jean-François Millet, Rosa Bonheur, Jean-Baptiste-Camille Corot, Charles-François Daubigny, Pierre-Étienne-Théodore Rousseau

Wielka Brytania: Lawrence Alma-Tadema, William Holman Hunt, Thomas Woolner, John Everett Millais, Dante Gabriel Rossetti, William Morris, Edward Burne-Jones, John William Waterhouse, Ford Madox Brown

Stany Zjednoczone: Thomas Eakins, Winslow Homer, Francis Coates Jones, James Abbott McNeill Whistler, Thomas Pollock Anshutz

Polska: Józef Chełmoński, Aleksander Gierymski

Muzyka Wagnera

Richard Wagner jest być może najbardziej kontrowersyjnym kompozytorem w dziejach muzyki - i jednym z najwybitniejszych. Wierzył, że jego przeznaczeniem jest stworzenie „Dzieła Sztuki Przyszłości": połączenia muzyki i dramatu w jedną, doskonałą całość. Był więc zarazem kompozytorem, poetą i dramaturgiem.

Nie był przy tym radykalnym obrazoburcą. Zachwycał się twórczością Carla Marii von Webera, czcił dzieła Mozarta i Glucka, a Beethovena uważał za mistrza muzyki orkiestralnej. Wyniósł jednak muzykę dziewiętnastowieczną na zupełnie nowe poziomy. Wprowadził lejtmotywCharakterystyczny temat muzyczny przypisany do konkretnej postaci, idei, przedmiotu lub sytuacji; pojawia się wielokrotnie w dziele, sygnalizując ich obecność lub znaczenie. - temat muzyczny przypisany konkretnej postaci, wydarzeniu, myśli lub przedmiotowi. Zamiast dyskretnych, zamkniętych epizodów muzycznych stworzył koncepcję nieustającego wątku, który nabrzmiewał lub wyciszał się zależnie od akcji, dając poczucie płynności i ciągłości.

Jego życiową ambicją było stworzenie Gesamtkunstwerk(niem. „dzieło sztuki totalnej") Koncepcja Wagnera zakładająca syntezę muzyki, poezji, tańca, malarstwa i dramatu w jednym dziele scenicznym. - syntetycznego dzieła łączącego muzykę, poezję, taniec, malarstwo i dramat. Uznał, że jedyną formą zdolną pomieścić to wszystko jest opera - ale wcześniej musiał ją gruntownie przebudować. Przez zastosowanie poezji dramatycznejForma literacka łącząca cechy poezji i dramatu; tekst pisany wierszem, przeznaczony do realizacji scenicznej., lejtmotywów i nieskończonych wątków melodycznych przekształcił ówczesną operę we własną wizję: długie, epickie, efektowne wizualnie spektakle, oparte na poetyckim tekście i złożonej muzyce orkiestralnej. Wzbogacił też samą orkiestrę o nowe instrumenty, m.in. tuby wagnerowskieInstrumenty dęte blaszane skonstruowane na zamówienie Wagnera na potrzeby „Pierścienia Nibelunga"; brzmią pośrednio między waltornią a puzanem..

Paradoksalnie, ta „muzyka przyszłości" najczęściej osnuta była wątkami średniowiecznymi lub mitologicznymi. Wagner uważał bowiem dorobek starożytnych i Szekspira za ponadczasowy i uniwersalny - godny stać się materią dla sztuki, która ma przetrwać wieki.

Twórczość Wagnera polaryzowała ówczesną elitę. Wśród jego zwolenników byli Liszt, Baudelaire i Nietzsche. Berlioz i Wilde uważali jego muzykę za nudną, a krytycy osoby - za aroganckiego anarchistę, megalomana i antysemitę.

Za kulminację jego pracy uważane jest powszechnie Pierścień Nibelunga (Der Ring des Nibelungen) - opera zawierająca elementy germańskiej i skandynawskiej mitologiiZbiór mitów i podań ludów germańskich i nordyckich, obejmujący m.in. bogów (Odyn, Thor), bohaterów i kosmogonię; źródło dla wielu dzieł romantycznych i postromantycznych., będąca wielką alegoriąRozbudowana metafora, w której postacie, zdarzenia i miejsca mają znaczenie przenośne, ukryte za dosłowną warstwą fabuły. ludzkiego życia. Pisanie tego dzieła zajęło Wagnerowi dwadzieścia pięć lat. Do dziś uznawane jest za realizację najbliższą ideałowi Gesamtkunstwerk.