Pokolenie Szkoły Głównej
Szkoła Główna Warszawska ukształtowała pierwsze pokolenie polskich pozytywistów i dała początek nowoczesnej inteligencji. Uczelnia ta, działająca zaledwie przez siedem lat, stała się miejscem transferu zachodnich idei naukowych i filozoficznych na ziemie polskie. Jej absolwenci zdominowali życie literackie i społeczne drugiej połowy XIX wieku, publikując swoje manifesty na łamach ówczesnej prasy.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Krótki żywot, ogromny wpływ
Warszawska Szkoła Główna powstała w 1862 roku z inicjatywy margrabiego Aleksandra Wielkopolskiego. Była to jedyna w tamtym czasie uczelnia wyższa w Królestwie Polskim o profilu humanistyczno-przyrodniczym. Przetrwała zaledwie siedem lat. W 1869 roku, w ramach represji po upadku powstania styczniowego, władze carskie przekształciły ją w rosyjskojęzyczny Cesarski Uniwersytet Warszawski.
- 1862Otwarcie Szkoły Głównej
Aleksander Wielkopolski powołuje do życia polską uczelnię w Warszawie.
- 1869Rusyfikacja uczelni
Władze carskie zamykają Szkołę Główną, tworząc w jej miejsce rosyjski uniwersytet.
Kuźnia nowoczesnej inteligencji
W murach tej uczelni ukształtowała się nowa warstwa społeczna – inteligencjaWarstwa społeczna żyjąca z pracy umysłowej, wywodząca się w Polsce głównie ze zubożałej szlachty po uwłaszczeniu chłopów.. Studenci po raz pierwszy zetknęli się tam z nowoczesnymi prądami filozoficznymi płynącymi z Zachodu. Wykładowcy zapoznawali słuchaczy z teoriami Augusta Comte’a, Johna Stuarta Milla, Herberta Spencera i Henry'ego Thomasa Buckle’a. Zamiast romantycznego mistycyzmu, młodzi ludzie chłonęli scjentyzmPogląd filozoficzny uznający, że prawdziwą wiedzę o rzeczywistości dostarczają jedynie nauki przyrodnicze. i wiarę w potęgę rozumu.
Pokolenie „młodych” i ich debiut
Wychowankowie Szkoły Głównej to ludzie urodzeni w latach czterdziestych XIX wieku. Ich literacki i publicystyczny debiut przypada na lata 1865–1870. Swoje poglądy głosili przede wszystkim na łamach „Przeglądu Tygodniowego”, kierowanego przez Adama Wiślickiego. Pismo to stało się główną trybuną pokoleniową, wokół której skupili się zwolennicy reform społecznych i pracy u podstaw.
Główny ideolog pokolenia, autor głośnego artykułu „My i wy”, nazywany „papieżem polskiego pozytywizmu”.
Studiował na wydziale matematyczno-fizycznym, co ukształtowało jego analityczne spojrzenie na społeczeństwo widoczne w „Lalce”.
Student wydziału filologiczno-historycznego, początkowo związany z obozem pozytywistów jako błyskotliwy felietonista.
Wśród pierwszych absolwentów znaleźli się również wybitni badacze i krytycy, tacy jak Piotr Chmielowski, Julian Ochorowicz czy Adolf Dygasiński. Choć uczelnia istniała krótko, jej wpływ na polską kulturę był gigantyczny. Zastąpiła ona romantyczny model spiskowca etosem wykształconego fachowca, który zmienia kraj poprzez naukę, gospodarkę i edukację.
Wielu uczniów błędnie zakłada, że do pokolenia Szkoły Głównej należały również wybitne pisarki tego okresu, takie jak Maria Konopnicka czy Eliza Orzeszkowa. W XIX wieku kobiety nie miały jednak wstępu na uniwersytety na ziemiach polskich. Swoją rozległą wiedzę zdobywały poprzez samokształcenie lub na prywatnych pensjach.