Słowniczek pojęć i archaizmów w „Quo vadis”

Pojęcia literackie i gatunkowe

• Powieść historyczna – utwór, w którym akcja dzieje się w przeszłości. Autor łączy prawdziwe wydarzenia z fikcją literackąŚwiat i bohaterowie wymyśleni przez autora książki.. W „Quo vadis” Neron i pożar Rzymu to fakty. Winicjusz i Ligia to postacie wymyślone.
• Narrator trzecioosobowy – opowiadacz, który stoi poza akcją. Zna myśli Winicjusza i plany Petroniusza.

• Epopeja – długi utwór o przełomowych wydarzeniach. Książka Sienkiewicza bywa nazywana epopeją chrześcijaństwa. Pokazuje narodziny nowej wiary na tle upadającego Rzymu.

• Parabola – opowieść z głębszym przesłaniem. Historia Winicjusza to parabola wewnętrznej przemiany człowieka.

• Portret psychologiczny – dokładny opis myśli i emocji postaci. Sienkiewicz świetnie pokazuje wewnętrzne rozterki Petroniusza.

Pojęcia historyczne i realioznawcze

• Patrycjusz – przedstawiciel rzymskiej arystokracjiNajwyższa, najbardziej uprzywilejowana warstwa społeczna.. Winicjusz i Petroniusz mają ogromny majątek i wpływ na politykę.
• Plebejusz – wolny obywatel Rzymu z niższych sfer. Większość pierwszych chrześcijan to właśnie plebejusze i biedota.
• Niewolnik – człowiek będący własnością kogoś innego. Ursus służy Ligii, która formalnie jest królewską zakładniczkąOsoba przetrzymywana jako gwarancja dotrzymania umowy, np. pokoju między państwami..
• Wyzwoleniec – dawny niewolnik, który odzyskał wolność. Często zostawał u swojego dawnego pana jako zaufany doradca.
• Augustianin – dworzanin z otoczenia cesarza. Augustianie Nerona to zwykli pochlebcy. Zgadzają się na każde okrucieństwo władcy dla pieniędzy.
• Insula – wielorodzinny, drewniany budynek. Mieszkała tam biedota. To właśnie insule spłonęły najszybciej podczas wielkiego pożaru Rzymu.
• Lektyka – ozdobna kabina noszona przez niewolników. Służyła bogaczom do wygodnego podróżowania po mieście.
• Atrium – główna sala w rzymskim domu. Na jej środku znajdował się basen zbierający deszczówkę.
• Triclinium – rzymska jadalnia. Biesiadnicy jedli posiłki, leżąc na specjalnych kanapach.
• Cyrk (Circus Maximus) – ogromny stadion. Odbywały się tam wyścigi rydwanówDwukołowy wóz konny używany w starożytności do walki i wyścigów. i brutalne egzekucje chrześcijan.
• Pretorianin – żołnierz elitarnej straży cesarza. Pretorianie aresztowali chrześcijan z rozkazu Nerona.
• Prefekt – wysoki urzędnik państwowy. Zarządzał miastem i wydawał surowe wyroki.
• Igrzyska – krwawe widowiska dla tłumu w amfiteatrachOdkryta budowla z widownią dookoła areny, miejsce igrzysk.. To na arenie Ursus ratuje Ligię przed dzikim turem.

Pojęcia filozoficzne i religijne

• Stoicyzm – starożytna filozofia. Zakłada spokojne przyjmowanie losu i panowanie nad emocjami. Petroniusz umiera jak stoik, bez lęku i paniki.
• Epikureizm – filozofia szukania w życiu przyjemności. Petroniusz kocha sztukę i wygodę, ale w obliczu śmierci to podejście mu nie wystarcza.
• Chrześcijaństwo – religia oparta na nauce Jezusa. Głosi miłość i przebaczenie. W czasach Nerona była brutalnie prześladowana.
• Agape – greckie słowo oznaczające bezinteresowną miłość. Chrześcijanie w powieści okazują ją nawet swoim wrogom.
• Nawrócenie – zmiana życia i przyjęcie nowej wiary. Winicjusz pod wpływem miłości do Ligii staje się chrześcijaninem.
• Męczeństwo – śmierć w obronie wiary. Sienkiewicz opisuje chrześcijan rzucanych lwom na pożarcie.
• Opatrzność – wiara, że Bóg opiekuje się ludźmi. Święty Piotr ufa Opatrzności, gdy wraca do Rzymu na pewną śmierć.

Archaizmy i łacińskie zwroty

• Ave Caesar – łacińskie pozdrowienie „Witaj, Cezarze”. GladiatorzyNiewolnik lub jeniec szkolony do walki na arenie ku uciesze tłumu. krzyczeli tak przed śmiertelną walką.
• Cezar – tytuł rzymskiego władcy. W powieści nosi go despotycznyWładca absolutny, który rządzi okrutnie i nie liczy się z nikim. Neron, który gra na lirzeStarożytny instrument strunowy, na którym grano podczas śpiewu. podczas pożaru miasta.
• Quo vadis – po łacinie „Dokąd idziesz?”. Święty Piotr zadaje to pytanie Chrystusowi na drodze via AppiaNajstarsza i najważniejsza droga w starożytnym Rzymie..
• Legion – wielka jednostka rzymskiej armii. Winicjusz jest trybunem wojskowymWysoki oficer w starożytnej armii rzymskiej. i dowodzi żołnierzami.
• Iuvenis – łacińskie słowo oznaczające młodzieńca.
• Tablinum – gabinet pana domu. Petroniusz pisze tam listy i przyjmuje gości.