Recenzja „Skąpca”
Komedia Moliera pod maską humoru ukazuje tragiczny obraz moralnego upadku człowieka opętanego żądzą pieniądza. Tytułowy bohater stanowi mistrzowskie studium psychologiczne skąpstwa, które niszczy więzi rodzinne i prowadzi do absolutnej samotności. Utwór łączy lekkość dialogów z gorzką refleksją nad ludzką naturą, wymykając się jednoznacznym klasyfikacjom gatunkowym.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Gorzka twarz komedii
Spośród najsłynniejszych dzieł Moliera - takich jak „Świętoszek” (1664) czy „Mieszczanin szlachcicem” (1670) - to właśnie „Skąpiec” z 1668 roku uchodzi za utwór najbardziej pesymistyczny. Choć tekst funkcjonuje jako klasyczna komedia charakterówOdmiana komedii, w której komizm wynika z wyjaskrawienia dominującej cechy głównego bohatera., w rzeczywistości obnaża tragiczny upadek człowieka.
Francuski dramaturg sięgnął po motyw znany z twórczości rzymskiego komediopisarza PlautaRzymski twórca żyjący na przełomie III i II w. p.n.e., autor m.in. komedii „Aulularia” (Skarb), która bezpośrednio zainspirowała Moliera.. Na tej podstawie stworzył postać, której obsesja ma dwa wyraźne oblicza. Pierwsze z nich bawi swoją niedorzecznością. Harpagon oszczędza na wszystkim: wydziela domownikom jedzenie, chodzi w zniszczonych ubraniach i obsesyjnie kontroluje wydatki. Szybko jednak na jaw wychodzi mroczna strona tej natury. Pieniądz zmienia bohatera w odrażającą postać, gotową poświęcić szczęście bliskich dla powiększenia majątku.
Współcześni Molierowi krytycy zarzucali mu, że „Skąpiec” jest napisany prozą, a nie – jak nakazywała ówczesna konwencja wysokiej komedii – wierszem. Brak rymów sprawił, że sztuka początkowo nie odniosła wielkiego sukcesu komercyjnego, a paryska publiczność uznała ją za zbyt ponurą.
Zniszczone więzi i tyrania
Najmocniejszym punktem sztuki jest misterna konstrukcja psychologiczna tytułowego bohatera. Harpagon to człowiek do tego stopnia pochłonięty gromadzeniem majątku, że staje się wręcz abstrakcyjnym ucieleśnieniem chciwości. Wszędzie węszy spisek. Własne dzieci traktuje jak wrogów czyhających na jego ukochaną szkatułkęW dramacie Moliera pełni funkcję rekwizytu symbolizującego jedyną i największą miłość Harpagona, zastępującą mu relacje międzyludzkie..
Ta paranoja niszczy wszelkie relacje rodzinne. Eliza czuje się całkowicie zdominowana i stłamszona przez ojca. Kleant z kolei otwarcie buntuje się przeciwko jego tyranii, a w chwilach największej frustracji życzy mu śmierci. Bohater dla odrobiny złota potrafi wyrzec się własnej córki i zrezygnować z uczucia do Marianny.
Wielowymiarowość dzieła
Część krytyków wytykała Molierowi zbyt małe nagromadzenie komicznych omyłek i lapsusówMimowolny błąd językowy, przejęzyczenie, często prowadzące do zabawnych nieporozumień.. Wynika to z faktu, że utwór wymyka się sztywnym ramom gatunkowym. To w gruncie rzeczy smutna opowieść o człowieku samotnym i nieszczęśliwym.
„Skąpiec” udowadnia kunszt rzemiosła Moliera. Dramat można odczytywać na wielu poziomach. Lekkie, przezabawne dialogi płynnie przeplatają się z brutalnie prawdziwymi refleksjami. Autor nie pozostawia złudzeń - historia Harpagona to gorzka przestroga dla tych, którzy wierzą, że bogactwo samo w sobie gwarantuje szczęście.