Pieniądz – buduje czy niszczy relacje międzyludzkie? Rozważ problem na podstawie »Skąpca« Moliera

Temat i teza

Temat: Pieniądz – buduje czy niszczy relacje międzyludzkie? Rozważ problem na podstawie „Skąpca” Moliera.

Teza: Chorobliwa obsesja na punkcie pieniądza nieodwracalnie niszczy wszelkie więzi międzyludzkie. Harpagon traktuje innych wyłącznie jako narzędzia do pomnażania majątku lub zagrożenie dla swojej szkatułki, co prowadzi go do całkowitej samotności.

Pieniądz towarzyszy ludziom od zarania dziejów, budząc skrajne emocje i determinując ludzkie losy. Może dawać wolność, ale równie często staje się więzieniem dla swojego właściciela. MolierWłaściwie Jean-Baptiste Poquelin, wybitny francuski komediopisarz i aktor epoki baroku. w komedii „Skąpiec” z 1668 roku stawia ten problem w centrum dramatu rodzinnego. Główny bohater, paryski mieszczanin Harpagon, kocha swoją szkatułkęW komedii Moliera rekwizyt symbolizujący chorobliwą chciwość i fałszywe poczucie bezpieczeństwa. z dziesięcioma tysiącami talarów bardziej niż własne dzieci. Problem nie tkwi jednak w samym bogactwie, lecz w stosunku człowieka do materii. Kiedy gromadzenie kapitału staje się jedynym celem, relacje międzyludzkie nieuchronnie obumierają. Postawa tytułowego skąpca bezlitośnie dowodzi, że chorobliwa chciwość prowadzi do izolacji, paranoi i utraty człowieczeństwa.

Najbardziej dobitnym dowodem niszczycielskiej siły skąpstwa jest stosunek Harpagona do własnych dzieci. Kleant i Eliza nie są dla ojca żywymi ludźmi z własnymi pragnieniami, lecz pionkami w bezdusznej grze finansowej. Bohater planuje ożenić syna z bogatą wdową, a córkę oddać staremu Anzelmowi wyłącznie dlatego, że ten zgadza się przyjąć ją bez posaguMajątek wnoszony mężowi przez żonę przy zawieraniu małżeństwa, kluczowy w dawnych realiach społecznych.. Sytuacja zaostrza się, gdy Kleant wyznaje miłość do Marianny. Ojciec staje się jego bezpośrednim rywalem. Harpagon pragnie poślubić młodą dziewczynę nie z miłości, ale z wyrachowania – zakłada, że uboga panna nie będzie miała wygórowanych wymagań finansowych. Scena konfrontacji ojca z synem kończy się wzajemnym wypowiedzeniem posłuszeństwa i rzuceniem klątwy. Miłość ojcowska całkowicie ustępuje miejsca kalkulacji. Pieniądz w tym domu aktywnie rozkłada więzi, zastępując naturalną czułość chłodnym rachunkiem zysków i strat.

Podobny mechanizm destrukcji działa w relacjach ze służbą i otoczeniem. Strzałka, służący Kleanta, staje się ofiarą ciągłych rewizji. Harpagon traktuje każdego domownika i gościa jak potencjalnego złodzieja. Każe sprawdzać kieszenie, podejrzewa kucharza o kradzież zapasów, a w skrajnych momentach paranoiZaburzenie polegające na urojeniach prześladowczych; u Harpagona objawia się panicznym strachem przed kradzieżą. podgląda samego siebie w lustrze. Swatka Frozyna, licząca na zapłatę za zaaranżowanie małżeństwa, otrzymuje jedynie puste komplementy. W świecie zdominowanym przez obsesję majątkową nie ma miejsca na lojalność, szacunek czy zaufanie. Każda z tych wartości wymagałaby bowiem odrobiny bezinteresowności, do której skąpiec jest całkowicie niezdolny.

Można by bronić tezy, że pieniądz stanowi fundament bezpieczeństwa rodziny i w tym sensie sprzyja budowaniu stabilnych relacji. Zamożny ojciec teoretycznie zapewnia dzieciom dom, wyżywienie i start w dorosłość. Harpagon formalnie utrzymuje bliskich i planuje ich przyszłość. Ten pozór troski błyskawicznie jednak pęka w zderzeniu z rzeczywistością. Dom jest ogrzewany oszczędnie, konie głodują w stajni, a posiłki serwowane są w ilościach obliczonych na biologiczne przetrwanie. Molier celowo drwi z przekonania, że bogactwo gwarantuje hojność. Harpagon posiada ogromne środki, lecz nie potrafi ich użyć w żaden prospołeczny sposób. Kapitał zakopany w ogrodzie nie krąży i nie tworzy więzi – istnieje wyłącznie jako martwy przedmiot kultu.

Kulminacyjnym momentem obnażającym upadek bohatera jest kradzież szkatułki. Odkrywszy stratę, Harpagon wygłasza słynny monologDłuższa wypowiedź jednej postaci, często ujawniająca jej wewnętrzne przeżycia i motywacje.. Krzyczy w amoku:

Złodziej! złodziej! rozbójnik! morderca!

Oskarża wszystkich, łącznie z samym sobą i publicznością w teatrze. To wstrząsający obraz człowieka, który utracił zdolność odróżniania relacji od transakcji. Kiedy w finale intrygaNiejawne działanie postaci mające na celu pokrzyżowanie planów innych bohaterów, napędzające akcję utworu. się rozwiązuje – Anzelm odnajduje swoje zaginione dzieci, a młodzi mogą wziąć ślub – Harpagon nie odczuwa radości z ich szczęścia. Interesuje go wyłącznie odzyskana skrzynka. Wymowa komedii charakterówOdmiana komedii skupiająca się na wyjaskrawieniu dominującej cechy psychologicznej głównego bohatera. jest jednoznaczna. Pieniądz sam w sobie pozostaje neutralny, ale podniesiony do rangi absolutu niszczy wszystko, co ludzkie. Buduje relacje tylko wtedy, gdy służy jako narzędzie. Gdy staje się panem, człowiek zostaje z nim sam.

Komentarz

Powyższa rozprawka to wzorcowy przykład realizacji tematu maturalnego. Autorska teza jest precyzyjna i znajduje pełne pokrycie w doborze argumentów. Tekst płynnie przechodzi od analizy relacji rodzinnych, przez stosunki społeczne, aż po trafną polemikę z kontrargumentem o rzekomym poczuciu bezpieczeństwa, jakie dają pieniądze. Egzaminator doceni tu przede wszystkim świetną znajomość lektury – przywołanie konkretnych imion (Anzelm, Frozyna, Strzałka) oraz scen (kradzież szkatułki, spór o posag). Zakończenie zgrabnie spina całość, oferując uniwersalną refleksję na temat natury bogactwa, co świadczy o dojrzałości interpretacyjnej piszącego.