Molier - życiorys

Wczesne życie i edukacja

Rodowe nazwisko Moliera to Jan Baptysta Poquelin. Urodził się w Paryżu, a jego chrzest odbył się 15 stycznia 1622 roku. Pochodził z zamożnej rodziny rzemieślniczej. Jego ojciec był szanowanym tapicerem i posiadał prestiżowe stanowisko dostawcy królewskiego. Młody Jan nie zamierzał jednak przejmować rodzinnego interesu. Każdą wolną chwilę spędzał na ulicach Paryża, zafascynowany jarmarcznymi przedstawieniami.

Ojciec, licząc na wybicie synowi z głowy teatru, wysłał go do elitarnego kolegium jezuickiegoElitarne szkoły prowadzone przez zakon jezuitów, kładące nacisk na klasyczne wykształcenie i retorykę. w Clermont. Tam przyszły komediopisarz zgłębiał filozofię. Następnie wyjechał do Orleanu, gdzie ukończył studia prawnicze. Pod naciskiem rodziny złożył nawet przysięgę na nadwornego tapicera i otrzymał posadę lokaja na dworze królewskim. Szybko jednak zrozumiał, że dworska kariera zupełnie go nie interesuje.

Debiut i pierwsze dzieła

W 1643 roku, mając dwadzieścia jeden lat, ostatecznie zrzekł się dworskiej posady. Zażądał od ojca wypłaty spadku po zmarłej matce i wspólnie z zaprzyjaźnioną aktorką Magdaleną Béjart założył Znakomity Teatr (Illustre Théâtre). Niestety, ambitny projekt szybko zakończył się katastrofą.

Repertuar okazał się zbyt ciężki dla paryskiej publiczności. Wynajem sali drożał, a długi rosły w zastraszającym tempie. Właśnie wtedy, by nie przynosić wstydu rodzinie, Jan zaczął posługiwać się pseudonimem Molier. Zmiana nazwy i przenosiny do innej dzielnicy nie uratowały sytuacji. Molier trafił do więzienia za długi, skąd musiał wykupić go ojciec. Zrujnowana trupa teatralnaWędrowny zespół aktorów, często powiązany więzami rodzinnymi, wspólnie przygotowujący i wystawiający sztuki. opuściła stolicę, rozpoczynając dwunastoletnią prowincjonalnąTereny państwa leżące poza stolicą, gdzie w XVII wieku wędrowne trupy teatralne szukały zarobku z dala od dworu. tułaczkę.

Lata spędzone na południu Francji były twardą szkołą życia. Aktorzy raz opływali w złoto, innym razem przymierali głodem. Przełom nastąpił w 1652 roku w Lyonie. Molier zyskał mecenatOpieka wpływowych i bogatych osób nad twórcami sztuki, często wiążąca się ze wsparciem finansowym. księcia de Conti, swojego dawnego szkolnego kolegi. Zaczął wtedy tłumaczyć i adaptować włoską commedia dell'arteWłoska komedia ludowa oparta na improwizacji i stałych typach postaci, np. sprytnym służącym czy chciwym starcu.. Przeróbki takie jak Zazdrość Kocmołucha czy Postrzeleniec odniosły ogromny sukces, a Molier z aktora przeistoczył się w sprawnego dramaturga.

Dojrzałość twórcza

Po dwunastu latach wygnania, w 1658 roku, Molier wrócił do Paryża. Zyskał poparcie brata królewskiego i samego Ludwika XIV. Przed obliczem monarchy wystawił tragedię Pierre'a Corneille'a Nikomedes. Sztuka, będąca apoteoząWychwalanie i wywyższanie postaci, idei lub wydarzenia, często nadające im cechy boskie lub heroiczne. władzy, przypadła królowi do gustu. W nagrodę trupa otrzymała salę w Luwrze.

Początkowo paryżanie omijali teatr szerokim łukiem. Molier sięgnął więc po sprawdzone na prowincji farsyOdmiana komedii o błahej fabule, oparta na komizmie sytuacyjnym, przerysowanych postaciach i szybkim tempie akcji.. Prawdziwy rozgłos przyniosły mu wystawione w 1659 roku Pocieszne wykwintnisie. Od tego momentu jego kariera nabrała tempa. W 1662 roku ożenił się z Armandą Béjart, młodszą o ponad dwadzieścia lat (biografowie do dziś spierają się, czy była ona siostrą, czy córką Magdaleny).

Twórczość Moliera wywoływała ciągłe skandale. Szkoła żon (1662) oburzyła konserwatystów. Konkurencyjni aktorzy i urażeni arystokraci pisali złośliwe broszuryKrótki, często polemiczny druk ulotny, wykorzystywany w XVII wieku do szybkiego rozpowszechniania opinii lub ataków personalnych., wyśmiewając różnicę wieku między Molierem a jego żoną. Pisarz odpowiadał im ze sceny, tworząc błyskotliwe polemiki, takie jak Krytyka szkoły żon.

Kontekst historyczny

Molier tworzył w epoce francuskiego absolutyzmuForma rządów, w której cała władza spoczywa w rękach monarchy, charakterystyczna dla Francji Ludwika XIV. i surowego klasycyzmuPrąd literacki nawiązujący do wzorców antycznych, ceniący ład, harmonię, jasność stylu i przestrzeganie surowych reguł gatunkowych.. Jego największym sprzymierzeńcem był Ludwik XIV, który cenił bystry umysł komediopisarza. Król został nawet ojcem chrzestnym pierwszego syna Moliera, co na krótko uciszyło wrogów artysty.

Jednak nawet monarcha musiał czasem ustąpić przed siłą cenzury obyczajowejKontrola publikacji i widowisk pod kątem zgodności z przyjętymi normami moralnymi i religijnymi.. Gdy w 1664 roku Molier zaprezentował pierwsze akty Świętoszka (Tartuffe'a), arcybiskup Paryża natychmiast zakazał wystawiania sztuki. Uderzała ona zbyt mocno w religijną obłudę. Podobny los spotkał napisanego w obronie własnej Don Juana (1665).

Król próbował osłodzić twórcy te porażki, przyznając mu stałą pensję królewskąStałe wynagrodzenie wypłacane przez monarchę wybranym artystom w zamian za ich usługi i lojalność.. Dopiero w 1669 roku, po latach walki i zmianach politycznych, Świętoszek wrócił na afisz w pełnej wersji, bijąc rekordy popularności.

Spuścizna i znaczenie

Ostatnie lata życia Moliera były pasmem osobistych tragedii. Zmarli jego dwaj synowie, odeszła wieloletnia przyjaciółka Magdalena Béjart, a on sam zmagał się z postępującą chorobą płuc. Mimo to nie przestał pisać. Stworzył genialne komedie charakterówTyp komedii skupiający się na wyjaskrawieniu i wyśmianiu dominującej wady głównego bohatera, np. skąpstwa lub hipokryzji., takie jak Mizantrop, Skąpiec czy Mieszczanin szlachcicem.

Dnia 17 lutego 1673 roku, podczas wystawiania Chorego z urojenia, Molier doznał krwotoku na scenie. Grał do samego końca. Zmarł we własnym domu, nie doczekawszy się pomocy księdza. Z powodu klątwy kościelnejEkskomunika, wykluczenie ze wspólnoty wiernych, co w XVII-wiecznej Francji wiązało się z poważnymi konsekwencjami społecznymi. ciążącej na aktorach, odmówiono mu chrześcijańskiego pogrzebu. Dopiero po osobistej interwencji króla pochowano go nocą, w tajemnicy, przy udziale zaledwie dwóch duchownych.

Dziś sztuki Moliera to żelazny repertuarZbiór klasycznych, najważniejszych sztuk teatralnych, które są regularnie wystawiane na scenach całego świata. teatrów. Jego bezlitosna diagnoza ludzkich wad - chciwości, hipokryzji i snobizmu - nie zestarzała się ani o dzień.

• Pocieszne wykwintnisie (1659)
• Szkoła mężów (1661)
• Szkoła żon (1662)
• Świętoszek (1664 – pierwsza wersja, 1669 – ostateczna)
• Don Juan (1665)
• Mizantrop (1666)
• Lekarz mimo woli (1666)
• Grzegorz Dyndała (1668)
• Skąpiec (1668)
• Mieszczanin szlachcicem (1670)
• Uczone białogłowy (1672)
• Chory z urojenia (1673)