Praca

Obóz jako fabryka i targ niewolników

Obozy KargopolłaguZespół sowieckich obozów pracy przymusowej (łagrów) w obwodzie archangielskim, podlegający pod zarząd Gułagu. funkcjonowały jak bezlitosne przedsiębiorstwa nastawione na maksymalny zysk. Osiągano go kosztem zdrowia i życia więźniów, od których wymagano wyrabiania ponad 100 procent morderczych norm. Herling-Grudziński wspomina, że w 1940 roku Jercewo było już potężnym centrum przemysłu drzewnego.

Osadzonych traktowano jak najtańszą siłę roboczą. Dobitnie świadczy o tym procedura przydzielania do pracy, która do złudzenia przypominała handel niewolnikami. Ludzkie ciało stanowiło wyłącznie towar mający przynieść konkretne korzyści materialne. Autor opisuje to następująco:

badanie lekarskie zaszczycał bowiem niekiedy swą obecnością naczelnik oddziału jercewskiego, Samsonow, i z uśmiechem zadowolenia dotykał bicepsów, ramion i pleców nowo przybyłych więźniów.

System norm i walka o jedzenie

Jercewo przypominało świetnie zorganizowaną fabrykę z rozbudowaną biurokracją. Obowiązywał ścisły podział na brygady i rygorystyczny czas pracy. Najbardziej wydajnych robotników, tak zwanych stachanowcówPrzodownicy pracy w ZSRR, którzy wielokrotnie przekraczali ustalone normy produkcyjne, służąc za wzór propagandy komunistycznej., nagradzano umieszczeniem na specjalnej liście.

Przetrwanie uzależniono od efektywności. W zależności od wyrobionej normy, więzień trafiał do jednego z trzech kotłów. Ten mechanizm zmuszał do nadludzkiego wysiłku – każdy chciał pracować więcej, aby dostać większą rację żywnościową. System opierał się jednak na oszustwie. Normy były drastycznie zawyżone. Wypracowanie 100 procent graniczyło z cudem, dlatego więźniowie masowo dopuszczali się drobnych manipulacji zwanych „tuftą”, by sztucznie podbić swoje wyniki i uniknąć śmierci głodowej.

Mordercza codzienność lesorubów

Dzień roboczy trwał 12-13 godzin, a pobudkę ogłaszano o 5:30. Podstawowym i najcięższym zadaniem w Jercewie był wyrąb lasu. Więźniów skierowanych do tej pracy nazywano lesorubami. Ich los był najtragiczniejszy. Codziennie maszerowali 6-7 kilometrów do miejsca wyrębu w głębokiej tajdze. Pracowali w skrajnych warunkach, często przy 40-stopniowym mrozie.

Oprócz pracy w lesie, więźniowie wykonywali inne zadania na terenie obozu i w jego okolicach. Do głównych zajęć należała:

• praca w tartaku,
• budowa dróg,
• obsługa stacji pomp i elektrowni,
• rozładunek transportów z żywnością.

Narzędzie eksterminacji i paradoks przetrwania

Sowiecki system obozowy nie służył wyłącznie produkcji. Praca stanowiła zaplanowane narzędzie fizycznego i psychicznego wyniszczania. W połączeniu z głodowymi racjami żywnościowymi stawała się wyrafinowaną torturą. Jej celem było całkowite otępienie człowieka, odarcie go z godności i zredukowanie do roli bezwolnego narzędzia.

Praca w lesie była po prostu metodą stopniowego mordowania. Herling-Grudziński wprost zestawia łagrowe określenie „przejść przez las” z hitlerowskim „przepuścić przez komin”Obozowy eufemizm oznaczający śmierć w komorze gazowej i spalenie ciała w krematorium w niemieckich obozach zagłady.. Niewygodnych więźniów, których administracja chciała się pozbyć, wysyłano na wyrąb drzew. Oznaczało to niemal pewny wyrok śmierci.

Mimo swojego morderczego charakteru, praca miała dla więźniów paradoksalny wymiar. Stanowiła jedyne potwierdzenie ich istnienia i nadawała rytm obozowej wegetacji. Alternatywą była trupiarnia. Trafiali tam więźniowie całkowicie wyeksploatowani, zaliczeni do grupy aktirowkiKategoria więźniów w łagrach sowieckich, którzy ze względu na stan zdrowia zostali trwale zwolnieni z pracy, co wiązało się z drastycznym zmniejszeniem racji żywnościowych.. Otrzymywali oni najniższe, głodowe racje chleba i w bezczynności czekali na nieuchronny koniec. W tym nieludzkim świecie to właśnie praca, choć niszczyła organizm, pozostawała jedyną realną szansą na przeżycie kolejnego dnia.